Sygnatura akt: VIII U 2638/25
UZASADNIENIE
Decyzją z (...) r. znak: (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. po rozpatrzeniu wniosku z 2 lipca 2025 r. wznowił M. B. wypłatę renty socjalnej od 1 lipca 2025 r. tj. od miesiąca ustania przyczyny powodującej wstrzymanie wypłaty świadczenia. W treści tej decyzji wskazano również, że rentę zmniejsza się z powodu należności egzekwowanych na mocy tytułu wykonawczego
tj. o 378,78 zł. Wysokość świadczenia do wypłaty wynosi miesięcznie 1331,03 zł. Wysokość renty socjalnej brutto wynosiła 1879 zł.
(decyzja z (...) r. k. 1 akt ZUS).
W potraktowanych jako odwołania pismach złożonych 22 września 2025 r.
i 1 października 2025 r. zatytułowanych jako „wnioski” M. B. wniósł o wypłacenia mu świadczenia w postaci przysługującej mu renty socjalnej za okres, gdy renta była mu wstrzymana, a także wniósł o niepomniejszanie świadczenia o kwoty potrącane w związku
z egzekucją komorniczą.
(odwołania k. 3-4).
W odpowiedzi na powyższe odwołania organ rentowy wniósł o ich oddalenie.
(odpowiedź na odwołanie k. 5-6 odwrót).
Na rozprawie w dniu 15 stycznia 2026 r. bezpośrednio poprzedzającej wydanie wyroku, wnioskodawca poparł odwołanie oświadczając, że zakład karny to nie zakład pracy i renta socjalna nie powinna być wstrzymana. Oświadczył również, że świadczenie miał wstrzymane na okres 19 miesięcy oraz, że został aresztowany i nie miał w tym czasie żadnych innych dochodów.
Pełnomocnik ZUS wniósł zaś o oddalenie odwołania.
(końcowe stanowiska stron e-protokół rozprawy z 15 stycznia 2026 r. 00:00:14-00:05:04 – płyta CD k. 22).
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
Ubezpieczony M. B. ma przyznaną od 2001 r. rentę socjalną na stałe.
W spornym okresie ubezpieczony był tymczasowo aresztowany.
(bezsporne).
W dniu 11 kwietnia 2024 r. wnioskodawca zwrócił się do organu rentowego
o przesłanie świadczenia na adres Zakładu Karnego w Ł. w związku z tymczasowym aresztowaniem.
(pismo k. 8 akt ZUS).
W związku z powyższym pismem, organ rentowy wydał decyzję z dnia (...)r. znak: (...), którą po rozpatrzeniu wniosku z dnia (...) r. informującego o pobycie w zakładzie karnym wstrzymał wypłatę renty socjalnej od 1 maja 2024 r., tj. od najbliższego terminu płatności świadczenia.
(decyzja k. 5-6 odwrót akt ZUS).
Następnie, na skutek wniosku złożonego przez ubezpieczonego w dniu 2 lipca 2025 r., organ rentowy wydał zaskarżoną decyzję.
(decyzja z (...) r. k. 1 akt ZUS).
Pismem Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w (...) (...)
z dnia (...) r. poinformowano organ rentowy, że w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przez tego komornika pod sygnaturą akt: (...) na dzień (...) r. do uregulowania pozostała kwota (...) zł.
(pismo k. 7 akt ZUS).
Sąd Okręgowy zważył co następuje:
Odwołanie podlegało oddaleniu.
Spór w niniejszej sprawie dotyczył prawidłowości decyzji organu rentowego w przedmiocie wznowienia ubezpieczonemu wypłaty renty socjalnej dopiero od dnia 1 lipca 2025 r. W ocenie odwołującego renta socjalna winna mu być wypłacana również za okres od 1 maja 2024 r. do 30 czerwca 2025 r. – gdy był on tymczasowo aresztowany.
Drugą kwestią sporną była zasadność dokonywania przez organ rentowy potrąceń z przysługującego odwołującemu świadczenia na wniosek komornika sądowego
w związku z toczącą się przeciwko odwołującemu egzekucją w sprawie o sygnaturze akt: (...).
Zgodnie z art. 8 ust. 1-3 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej (tekst jednolity: Dz. U. z 2025 r. poz. 420 ze zm., dalej: ustawa o rencie socjalnej) renta socjalna oraz dodatek dopełniający
nie przysługują za okres tymczasowego aresztowania lub odbywania kary pozbawienia wolności. Przy czym przepisu tego nie stosuje się do osób odbywających karę pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego. Osoba tymczasowo aresztowana lub odbywająca karę pozbawienia wolności jest obowiązana niezwłocznie powiadomić właściwy organ wypłacający rentę socjalną o tymczasowym aresztowaniu lub o odbywaniu kary pozbawienia wolności. Obowiązek ten spoczywa również na dyrektorze aresztu lub zakładu karnego. Osobie tymczasowo aresztowanej lub odbywającej karę pozbawienia wolności, samotnie gospodarującej, nieposiadającej innego przychodu i niemającej prawa do renty rodzinnej, która jest właścicielem lokalu mieszkalnego (domu jednorodzinnego), której przysługuje spółdzielcze prawo do lokalu lub która jest najemcą lokalu mieszkalnego wchodzącego w skład mieszkaniowego zasobu gminy, innych jednostek samorządu terytorialnego albo stanowiącego własność Skarbu Państwa lub państwowych osób prawnych, może być wypłacane 50 % kwoty renty socjalnej oraz 50 % kwoty dodatku dopełniającego, jeżeli zobowiąże się pisemnie, że z kwoty tej będzie dokonywała opłat z tytułu czynszu lub innych należności za lokal mieszkalny (dom jednorodzinny), a w lokalu (domu jednorodzinnym) nie przebywają inne osoby.
Skoro zatem – co bezsporne – skarżący w spornym okresie był tymczasowo aresztowany i przebywał w Zakładzie Karnym w Ł., to za ten okres renta socjalna mu nie przysługuje – nawet jeśli była mu przyznana na stałe. Wnioskodawca nie złożył przy tym pisemnego zobowiązania, o którym mowa powyżej. Nie mogło mu zatem być wypłacane 50% kwoty renty socjalnej.
Decyzja organu rentowego w przedmiocie wznowienia ubezpieczonemu renty socjalnej dopiero od 1 lipca 2025 r. jest zatem prawidłowa.
Nie ma przy tym znaczenia również to, że ubezpieczony nie podjął w spornym okresie zatrudnienia. Zauważenia bowiem wymaga, że renta socjalna ma charakter pomocniczy i jest szczególnym środkiem pomocy społecznej. Za takim charakterem prawnym renty socjalnej zdają się przemawiać określone w art. 4 ust. 1 ustawy o rencie socjalnej warunki nabycia prawa do tego świadczenia, wśród których nie ma warunku posiadania wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego. Renta socjalna nie jest więc świadczeniem ubezpieczeniowym (tytułem renty socjalnej nie jest, jak w przypadku renty z tytułu niezdolności do pracy, ubezpieczenie rentowe). Prawo do renty socjalnej ma związek z ryzykiem trudnych sytuacji życiowych i potrzebą pomocy społecznej. Renty socjalne są finansowane ze środków budżetu państwa (art. 14 ust. 1 ustawy o rencie socjalnej). Zatem skoro ubezpieczony będąc
w spornym okresie tymczasowo aresztowany, miał zapewnione swoiste minimum socjalne na terenie zakładu karnego, to regulacja zawarta w art. 8 ustawy o rencie socjalnej, zobowiązująca organ rentowy do wstrzymania wypłaty renty socjalnej za ten okres wydaje się jak najbardziej logiczna.
Zgodnie zaś z art. 15 pkt 1 ustawy o rencie socjalnej, w sprawach nieuregulowanych
w ustawie stosuje się odpowiednio m.in. art. 130 ust. 1, art. 133-135, art. 136a i art. 138-144 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Jak zatem stanowi art. 134 ust. 1 pkt 1 wypłatę świadczeń wstrzymuje się, jeżeli powstaną okoliczności uzasadniające zawieszenie prawa do świadczeń lub ustanie tego prawa ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2025 r. poz. 1749 ze zm. dalej: ustawa o emeryturach i rentach z FUS). Natomiast zgodnie z art. 135 ust. 1-2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS w razie ustania przyczyny powodującej wstrzymanie wypłaty świadczenia, wypłatę wznawia się od miesiąca ustania tej przyczyny, jednak nie wcześniej niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o wznowienie wypłaty lub wydano z urzędu decyzję o jej wznowieniu, a w przypadkach określonych w art. 134 ust. 1 pkt 5 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wypłatę świadczenia wznawia się od miesiąca, w którym ją wstrzymano, jednak za okres nie dłuższy niż 3 lata poprzedzające bezpośrednio miesiąc, w którym zgłoszono wniosek o wznowienie wypłaty.
Skoro zatem wnioskodawca po upływie okresu tymczasowego aresztowania złożył wniosek o wypłatę mu renty socjalnej w dniu 2 lipca 2025 r., to zasadne było przyznanie mu świadczenia od dopiero lipca 2025 r.
Odnosząc się zaś do kwestii zasadności dokonywania przez organ rentowy potrąceń
z powodu należności egzekwowanych na drodze egzekucji komorniczej, to zaważenia wymaga, że do renty socjalnej na mocy cytowanego już powyżej art. 15 ustawy o rencie socjalnej, stosuje się przepisy art. 138-144 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, które odnoszą się do kwestii potrąceń z wypłacanych przez ZUS świadczeń.
I tak art. 139 ust. 1 pkt 5 ustawy o emeryturach i rentach z FUS Społecznych stanowi, że ze świadczeń pieniężnych określonych w ustawie – po odliczeniu składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz zaliczki i innych należności z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych – podlegają potrąceniu sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż należności sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na zaspokojenie: należności alimentacyjnych, należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2025 r. poz. 438 i 620), należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałych z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym (Dz. U. z 1991 r. poz. 200, z późn. zm.) oraz należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r.
o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. poz. 732 i 1366, z 2007 r. poz. 1378, z 2008 r. poz. 770 oraz z 2009 r. poz. 1261). Zgodnie zaś z art. 140 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, powyższe potrącenie może być dokonywane, z zastrzeżeniem art. 141,
do wysokości 25% świadczenia.
Wspominany już art. 141 ustawy i emeryturach i rentach z FUS reguluje natomiast kwestię kwoty wolnej od potrąceń. I tak zgodnie z art. 141 ust. 1 pkt. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS w związku z Komunikatem Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 lutego 2025 r. (Dziennik Urzędowy Monitor Polski z 2025 r. poz. 152) aktualna kwota emerytury i renty wolna od egzekucji i potrąceń przy potrącaniu należności, o których mowa w art. 139 ust. 1 pkt 5, wraz z kosztami i opłatami egzekucyjnymi
wynosi 1331,03 zł. Skoro zatem wysokość świadczenia do wypłaty ustalona zaskarżoną decyzją wynosiła miesięcznie 1331,03 zł – czyli minimalną kwotę wolną od potrąceń, a sama kwota potrącenia nie przekraczała 25% (kwota przyznana renty socjalna stanowiła kwotę 1879,00 zł, a wysokość potrącenia wynosiła 378,78 zł), to organ rentowy zasadnie dokonywał potrąceń z przyznanej ubezpieczonemu renty socjalnej – w związku z postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Komornika Sądowego (...) M. C. pod sygnaturą akt: (...).
Przy tym warte jest zauważenia, że w orzecznictwie sądowym wskazuje się, że ani organ rentowy ani sąd nie mają uprawnień do weryfikacji tytułów wykonawczych, które wierzyciel złożył organowi egzekucyjnemu. Na podstawie przedstawionych zawiadomień
o zajęciu świadczenia organ rentowy jest zobowiązany do dokonywania potrąceń na zasadach określonych w art. 139-141 ustawy emerytalno-rentowej, zaś kontrolując prawidłowość decyzji ZUS w tym przedmiocie sąd bada jedynie, czy dokonywane przez organ rentowy potrącenia dokonywane są w granicach określonych przez ww. przepisy. (tak wskazują np.: Sąd Apelacyjny w Szczecinie w wyrokach: z 3 grudnia 2019 r. o sygnaturze III AUa 279/19, LEX nr 2956836, oraz z 4 lipca 2017 r. o sygnaturze III AUa 8/17, LEX nr 2344179). Skoro zatem organowi rentowemu został przedstawiony tytuł wykonawczy w związku z ww. postępowaniem egzekucyjnym, to organ rentowy nie miał żadnych podstaw do odmowy dokonywania potrąceń ze wypłacanego odwołującemu świadczenia.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 477
14 § 1 k.p.c. oddalił odwołanie, jako niezasadne – o czym orzekł jak w sentencji wyroku.