Sygnatura akt: VIII U 2544/25
UZASADNIENIE
Decyzją z dnia (...) r. znak: (...) Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego w Ł. po rozpatrzeniu wniosku I. M. odmówił jej ustalenia zbiegu świadczeń z wojskową rentą rodzinną od dnia (...) r. Organ rentowy uzasadnił swoją decyzję tym, że ze znajdującej się w aktach emerytalno-rentowych kserokopii odpisu skróconego aktu zgonu z dnia(...)r. nr (...) Z. M. zmarłego dnia(...) r. wynika, iż nastąpił rozwód związku małżeńskiego, co potwierdza brak danych małżonka osoby zmarłej oraz zapis w rubryce stan cywilny: rozwiedziony. Ponadto, mimo wezwania, ubezpieczona nie dostarczyła do akt sprawy odpisu skróconego aktu małżeństwa wydanego po zgonie męża wraz z adnotacją o przyczynie ustania małżeństwa.
W ocenie organu, z uwagi na fakt, iż wnioskodawczyni nie pozostawała we wspólności małżeńskiej do dnia śmierci małżonka, nie przysługuje jej prawo do zbiegu świadczeń
z wojskową rentą rodzinną.
(decyzja k. 45 akt (...)).
Odwołanie od powyższej decyzji w dniu (...) r. (data nadania w placówce pocztowej) wniosła I. M. nie zgadzając się z zapadłą decyzją i wskazując, że pomimo orzeczonego rozwodu do dnia śmierci męża prowadziła wraz z nim wspólne gospodarstwo domowe.
(odwołanie k. 7-8).
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania podnosząc, że prawo do świadczeń pieniężnych, o których mowa w art. 95a ustawy o emeryturach i rentach z Fundusz Ubezpieczeń Społecznych przysługuje osobom, które do chwili zgonu pozostawały w związku małżeńskim, a nadto we wspólności małżeńskiej a zatem osobami uprawnionymi są wdowiec i wdowa. Małżeństwo I. M. zostało rozwiązane przez rozwód a więc po zgonie byłego męża nie jest ona wdową po zmarłym.
(odpowiedź na odwołanie k. 6).
Pismem procesowym z dnia 4 grudnia 2025 r. organ rentowy wskazał, że ubezpieczona aktualnie pobiera świadczenie z (...)w wysokości (...)zł (emerytura, dodatek pielęgnacyjny oraz świadczenie dla deportowanych), kwota świadczenia z (...) stanowiłaby(...) zł, a zatem suma tych dwóch świadczeń wynosi (...) zł, czyli nie przekracza trzykrotności kwoty najniższej emerytury tj. (...) zł.
(pismo procesowe k. 28).
Na rozprawach z dnia 18 listopada 2025 r. i 16 stycznia 2026 r. strony podtrzymały swoje dotychczasowe stanowiska.
(e-protokół rozprawy z 18 listopada 2025 r. 00:01:05-00:01:42 – płyta CD k. 25, e-protokół rozprawy z 16 stycznia 2026 r. 00:01:17 – płyta CD
k. 35).
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
Kapitan Z. M. urodzony (...) zmarł (...) r. Został zwolniony ze służby wojskowej w dniu (...)r. i był uprawniony do emerytury wojskowej.
(bezsporne, a nadto odpis skrócony aktu zgonu k. 3 akt (...)).
W dniu (...) r. zmarły Z. M. oraz wnioskodawczyni I. M. (z domu: P.) zawarli związek małżeński.
(odpis skrócony aktu małżeństwa k. 1 akt (...)).
W (...). wnioskodawczyni i Z. M. rozwiedli się z uwagi na romans zmarłego. Małżonkowie po rozwodzie pozostawali jednak we wspólnym gospodarstwie domowym – w mieszkaniu w S. przy ul. (...). Razem z nimi do (...) r. albo (...) r. mieszkał również syn wnioskodawczyni i zmarłego. Zmarły nie miał zasądzonych alimentów na rzecz wnioskodawczyni. Zmarły nie wyprowadził się z mieszkania, które było mieszkaniem służbowym zapewnionym przez wojsko; zarówno przed, jak i po rozwodzie przekazywał wnioskodawczyni pieniądze, płacił za mieszkanie, chodził na zakupy, wykonywał naprawy
w domu i wykonywał inne czynności związane w prowadzeniem wspólnego domu. Koszty prowadzenia gospodarstwa domowego małżonkowie ponosili wspólnie. Małżonkowie również po rozwodzie wspólne spędzali święta i uroczystości wspólnie i razem z synem i synową. Wnioskodawczyni i jej zmarły małżonek zamieszkiwali wspólnie do śmierci Z. M.. Po śmierci męża wnioskodawczyni zorganizowała jego pogrzeb i pokryła koszty z nim związane. Musiała wyprowadzić się do mniejszego mieszkania (kawalerki), które jednak nadal było zapewnione przez wojsko. Lokal ten został wykupiony przez wnioskodawczynię od A. (...).
(zeznania wnioskodawczyni e-protokół rozprawy z 18 listopada 2025 r. 00:33:41 w zw. z 00:01:42-00:11:58 – płyta CD k. 25, zeznania świadka A. M. e-protokół rozprawy z 18 listopada 2025 00:13:57-00:19:48– płyta CD k. 25, zeznania świadka K. M. e-protokół rozprawy z 18 listopada 2025 r. 00:20:42-00:28:15 – płyta CD k. 25).
Wyrokiem Sądu Wojewódzkiego (...) w P.
z dnia (...) r. o sygn. VIII U (...) ubezpieczonej przyznano prawo do wojskowej renty rodzinnej po zmarłym Z. M..
(wyrok z 24 listopada 1997 r. k. 10).
Decyzją (...) z(...) r., W. (...) zmieniła za zgodą strony decyzję przydziału zamiennego lokalu mieszkalnego nr (...) z dnia (...) r. wydaną przez D. (...) I. M. jako osobie nieuprawnionej w ten sposób, że: przydzielił I. M. – wdowie uprawnionej osobną kwaterę stałą (...) przy ul. (...) w S. o powierzchni mieszkalnej (...) m
(
2)
i powierzchni użytkowej (...)
(
2), w którym to lokalu wnioskodawczyni była osobą uprawnioną do zamieszkiwania.
(decyzja k. 11 akt (...)).
W dniu(...) r. I. M. złożyła wniosek o ustalenie zbiegu świadczeń z rentą rodzinną, które skutkowało wydaniem zaskarżonej decyzji.
(wniosek k. 39-43 akt (...), decyzja k. 45 akt (...)).
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o wskazane powyżej dokumenty oraz zeznania świadków: A. M. oraz K. M., a także ubezpieczonej. Dowody te Sąd uznał za wiarygodne. Na uwagę w niniejszej sprawie zasługuje przy tym to, że istotą sporu w niniejszej sprawie jest kwestia typowo prawna, a mianowicie to czy prawo do wypłaty świadczeń na zasadach określonych w art. 95a ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach
z FUS ma zastosowanie do osób, które są rozwiedzione i mają ustalone prawo do renty rodzinnej.
Sąd Okręgowy zważył co następuje:
Odwołanie podlega oddaleniu jako niezasadne.
Zgodnie z art. 11 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin (tekst jednolity: Dz. U. z 2025 r. poz. 305) w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się przepisy ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Kodeksu postępowania administracyjnego oraz przepisy
o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Jak więc stanowi art. 95a ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach
z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2025 r. poz. 1749 ze zm., dalej: ustawa o emeryturach i rentach z FUS, ustawa emerytalna),
osobie uprawnionej do renty rodzinnej, o której mowa w art. 67 ust. 1 pkt 3 (a zatem wdowie i wdowcowi uprawnionym do renty rodzinnej), oraz do emerytury, emerytury rolniczej, emerytury z ubezpieczenia społecznego rolników indywidualnych i członków ich rodzin, emerytury wojskowej, emerytury policyjnej, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, emerytury pomostowej, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, renty z tytułu niezdolności do pracy, w tym renty szkoleniowej, renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy, renty rolniczej szkoleniowej, renty z ubezpieczenia społecznego rolników indywidualnych i członków ich rodzin, wojskowej renty inwalidzkiej albo policyjnej renty inwalidzkiej wypłaca się, zależnie od jej wyboru:
1) przysługującą rentę rodzinną oraz 25% emerytury, emerytury rolniczej, emerytury
z ubezpieczenia społecznego rolników indywidualnych i członków ich rodzin, emerytury wojskowej, emerytury policyjnej, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, emerytury pomostowej, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, renty z tytułu niezdolności do pracy, w tym renty szkoleniowej, renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy, renty rolniczej szkoleniowej, renty z ubezpieczenia społecznego rolników indywidualnych
i członków ich rodzin, wojskowej renty inwalidzkiej albo policyjnej renty inwalidzkiej, albo
2) przysługującą emeryturę, emeryturę rolniczą, emeryturę z ubezpieczenia społecznego rolników indywidualnych i członków ich rodzin, emeryturę wojskową, emeryturę policyjną, zasiłek przedemerytalny, świadczenie przedemerytalne, emeryturę pomostową, nauczycielskie świadczenie kompensacyjne, rentę z tytułu niezdolności do pracy, w tym rentę szkoleniową, rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy, rentę rolniczą szkoleniową, rentę z ubezpieczenia społecznego rolników indywidualnych i członków ich rodzin, wojskową rentę inwalidzką albo policyjną rentę inwalidzką, oraz 25% renty rodzinnej.
Natomiast zgodnie z ustępem 2. powyższego artykułu, osoba uprawniona ma prawo do wypłaty świadczeń na zasadach określonych w ust. 1 w przypadku:
1) osiągnięcia wieku emerytalnego określonego w art. 24 ust. 1;
2)
pozostawania we wspólności małżeńskiej do dnia śmierci małżonka;
3) nabycia prawa do renty rodzinnej po zmarłym małżonku nie wcześniej niż 5 lat przed osiągnięciem wieku emerytalnego określonego w art. 24 ust. 1.
Zgodnie zatem z art. 67 ust. 1 ustawy emerytalnej, do renty rodzinnej uprawnieni są następujący członkowie rodziny spełniający warunki określone w art. 68-71:
1) dzieci własne, dzieci drugiego małżonka oraz dzieci przysposobione;
2) przyjęte na wychowanie i utrzymanie przed osiągnięciem pełnoletności wnuki, rodzeństwo i inne dzieci, z wyłączeniem dzieci przyjętych na wychowanie i utrzymanie w ramach rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka;
3)
małżonek (wdowa i wdowiec)
;
4) rodzice.
Przy tym, zgodnie z art. 70 ustępem 3, małżonka rozwiedziona
lub wdowa, która do dnia śmierci męża nie pozostawała z nim we wspólności małżeńskiej, ma prawo do renty rodzinnej, jeżeli oprócz spełnienia warunków określonych w ust. 1 lub 2 miała w dniu śmierci męża prawo do alimentów z jego strony ustalone wyrokiem lub ugodą sądową.
Spór w niniejszej sprawie koncentrował się wokół tego czy wnioskodawczyni – I. M. ma prawo do wypłaty świadczeń w zbiegu, a którym mowa w art. 95a ustawy
o emeryturach i rentach z FUS (a zatem prawo do tzw. renty wdowiej) w sytuacji, gdy
w momencie śmierci jej małżonka – Z. M., była rozwiedziona i miała prawo do renty rodzinnej, nadto podnosiła, że nadal pozostawała we wspólności małżeńskiej, mimo orzeczonego rozwodu.
Mając na uwadze powyższe przepisy, w ocenie Sądu Okręgowego zauważenia zatem wymaga, że art. 95a ustawy emerytalnej nie uregulował kwestii prawa do wypłaty świadczeń w zbiegu byłej małżonki, która w momencie śmierci zmarłego była z nim rozwiedziona tak jak ma to miejsce na gruncie art. 70 ust. 3 ustawy emerytalnej, który dotyczy prawa renty rodzinnej dla rozwiedzionej małżonki oraz wdowy niepozostającej w dniu śmierci męża we wspólności małżeńskiej. W konsekwencji, w ocenie Sądu Okręgowego małżonka rozwiedziona – nawet jeśli ma prawo do renty rodzinnej, to nie nabywa prawa do wypłaty świadczeń w zbiegu,
o którym mowa w art. 95a ustawy emerytalnej.
W art. 95a ust. 1 ustawy emerytalnej wskazuje się jednoznacznie, że regulacja dotycząca tzw. renty wdowiej obejmuje jedynie osoby, o których mowa w
art. 67 ust. 1 pkt 3
ustawy emerytalnej – a zatem wdowy, ale już nie wskazuje, by dotyczyła rozwódek, których były mąż zmarł już po rozwiązaniu małżeństwa przez rozwód. W tym miejscu zauważenia wymaga, że kobieta, która się rozwiodła, jest rozwódką, a nie wdową, niezależnie od tego, czy jej były mąż żyje, czy nie. Mógł on przecież drugi raz się ożenić i umrzeć w trakcie drugiego małżeństwa – wówczas wdową po nim będzie jego druga żona. [taki pogląd prezentuje prof. ucz. dr. hab. Katarzyna Kłosińska w Poradni Językowej PWN, https://sjp.pwn.pl/poradnia/haslo/wdowa;21921.html (dostęp: 2.02.2026 r.)].
Wskazania przy tym należy, iż art. 95a ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie zawiera odwołania do regulacji zawartej w art. 70 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, który stanowi, że również małżonka rozwiedziona (pod warunkiem, że w dniu śmierci męża prawo do alimentów miała prawo do alimentów z jego strony), ma prawo do renty rodzinnej. Przepis art. 95a ustawy emerytalnej nie zawiera także przepisu w pełni analogicznego do art. 70 ust. 3 ustawy
o emeryturach i rentach z FUS w zakresie prawa byłych małżonek do sposobu wypłaty świadczeń, o którym mowa w art. 95a ustawy emerytalnej. Wskazania wymaga, że ustawodawca w art. 95a ust. 2 pkt 2 częściowo uregulował materię, której poświęcony jest art. 70 ust. 3 ustawy emerytalnej, jednak wskazał jedynie, że osoba uprawniona ma prawo do wypłaty świadczeń na zasadach określonych w tym przepisie w przypadku
pozostawania we wspólności małżeńskiej do dnia śmierci małżonka. Regulacja ta w porównaniu z tą z art. 70 ust. 3 jest zatem węższa i ma wyłącznie ograniczający charakter. Wprowadza ona warunek odnoszący się do sytuacji małżonków formalnie związanych węzłem małżeńskim na dzień śmierci jednego z nich i niepozostających we wspólności. Przepis ten milczy natomiast na temat ewentualnego prawa rozwiedzionej małżonki do tzw. renty wdowiej. Co więcej art. 95a ustawy emerytalnej również w innych swych fragmentach nie zawiera regulacji, z której można by wysnuć prawo małżonki rozwiedzionej do wypłaty świadczeń w sposób określony w art. 95a.
Z przepisu art. 95a ust. 2 pkt 2 wynika więc jedynie to, że prawa do renty wdowiej (pomimo prawa do renty rodzinnej po zmarłym) nie będzie mieć także małżonka nierozwiedziona i niepozostająca w dniu śmierci swojego małżonka we wspólności małżeńskiej – nawet gdy miała ona prawo do alimentów ze strony zmarłego męża.
Wydaje się zatem, że intencją ustawodawcy było to, aby uprawnione do tzw. renty wdowiej były wyłącznie osoby: po pierwsze pozostające na chwilę śmierci swojego małżonka w związku małżeńskim, a oprócz tego wyłącznie takie, które pozostają ze zmarłym we wspólności małżeńskiej.
Prawo do tego świadczenia – uwagi na różnice w literalnym brzmieniu art. 70 i art. 95a ustawy emerytalnej wskazuje zatem jednoznacznie, że prawa do tzw. renty wdowiej ma wyłącznie wdowa – a zatem osoba, która pozostawała w momencie śmierci zmarłego męża
w związku małżeńskim z nim.
W konsekwencji fakt, iż wnioskodawczyni była uprawniona do renty rodzinnej po zmarłym byłym małżonku (co zostało przesądzone wyrokiem z dnia 24 listopada 1997 r.) nie powoduje, że jest ona automatycznie uprawniona do świadczeń w zbiegu wypłacanych na podstawie art. 95a ustawy emerytalnej – skoro ten przepis nie przewiduje wypłaty świadczeń w zbiegu w sposób określony w tym przepisie dla małżonki rozwiedzionej, a jedynie dla wdowy, czyli kobiety, która w momencie śmierci małżonka była jego aktualną żoną.
Zatem nawet jeżeli – co wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego – wnioskodawczyni, w momencie śmierci męża, pozostawała z nim w faktycznej wspólności małżeńskiej, to pomimo tego – z uwagi na fakt, że w momencie tym nie była jego aktualną małżonką, a małżonką rozwiedzioną, nie przysługiwało jej prawo do wypłaty świadczeń na zasadach, o którym mowa w art. 95a ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W niniejszej sprawie bezsporne jest bowiem, że wnioskodawczyni w 1992 r. rozwiodła się ze swoim mężem, a do chwili jego śmierci nie zawarli ponownie związku małżeńskiego. Zatem wnioskodawczyni będąca w dniu śmierci męża rozwódką (małżonką rozwiedzioną),
a nie wdową po nim, nie jest uprawniona do wypłaty świadczeń w zbiegu (tzw. renty wdowiej), o którym mowa w art. 95a ustawy emerytalnej.
Mając powyższe na uwadze, Sąd Okręgowy uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, wobec czego odwołanie należało oddalić, o czym orzeczono jak w sentencji wyroku – na podstawie art. 477
14 § 1 k.p.c.