Sygn. akt VIII U 2384/25
UZASADNIENIE
Decyzją z dnia (...) roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w D. stwierdził, że H. X. jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą nie mająca ustalonego prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, dla której podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne stanowi zadeklarowana kwota nie niższa niż 30 % kwoty minimalnego wynagrodzenia od (...) r. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu od (...) r. oraz dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu.
(decyzja – k. 20-22 verte załączonych do sprawy akt organu rentowego)
H. X. złożyła odwołanie od powyższej decyzji, w którym wniosła o jej zmianę poprzez ustalenie, że od (...) r. podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym oraz dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu. W uzasadnieniu odwołania odwołująca podniosła, że przez 6 miesięcy od (...) r. opłacała składkę zdrowotną w ramach ulgi na start, a od (...) r. opłacała składki na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i dobrowolne chorobowe. Jednocześnie odniosła się do swojego stan zdrowia, który jak podkreślała ostatnimi czasy jest dla niej bardzo trudny. Ubezpieczona otrzymała skierowanie na cito do szpitala. Cierpi na chorobę rąk, która nie pozwala jej na wykonywanie zawodu jubilera.
(odwołanie – k. 3-3 verte)
Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania, przytaczając tożsamą argumentację, co w zaskarżonej decyzji. Nadto wniósł o zasądzenie od ubezpieczonej na rzecz ZUS kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.
(odpowiedź na odwołanie – k. 4-5 verte)
Na rozprawie w dniu 9.02.2026 r. pełnomocnik ZUS wniósł o oddalenie odwołania, zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego.
(rozprawa z dnia 9.02.20256 r. e-protokół 00:00:31-00:00:48 – płyta CD – k. 334)
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
H. X. urodziła się w dniu (...)
(okoliczność bezsporna)
Z danych zawartych w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej wynika, iż H. X. posiada wpis w w/w ewidencji z następującymi danymi: data rozpoczęcia wykonywania działalności gospodarczej – (...) r., przeważająca działalność gospodarcza (kod PKD) – produkcja wyrobów jubilerskich i podobnych.
(wypis z CEIDG – k. 2-2 verte załączonych do sprawy akt organu rentowego)
Z tytułu prowadzenia w/w działalności skarżąca od (...) r. zgłosiła się z kodem tytułu ubezpieczenia właściwym dla osób, o których mowa w art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo Przedsiębiorców (Dz. U. 2024 r., poz. 236) jako osoba niepodlegająca ubezpieczeniom społecznym i podlegająca ubezpieczeniu zdrowotnemu. Od (...) r. ubezpieczona zgłosiła się do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych, ubezpieczenia zdrowotnego oraz do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą, dla której podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne stanowi zadeklarowana kwota nie niższa niż 30% minimalnego wynagrodzenia.
Ubezpieczona przekazała dokumenty rozliczeniowe z obliczonymi i rozliczonymi składkami na ubezpieczenia społeczne od miesięcznych podstaw ich wymiaru w wysokości za: od października do (...)zł, od (...) r. - (...) zł, (...) zł,
(...) zł.
W dniu (...) r. ubezpieczona wystąpiła z wnioskiem o wypłatę zasiłku chorobowego od 23 października do (...) r., od (...)r., od (...) r., od (...) r., od (...) r. oraz od (...)r. Następnie (...) r. wystąpiła z wnioskiem o wypłatę zasiłku chorobowego od (...) r.
(okoliczności bezsporne)
Z uwagi na powyższe organ rentowy w dniu (...) r., wszczął z urzędu postępowanie w sprawie zgłoszenia wnioskodawczyni z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej od (...) r. do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych, obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego oraz dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego.
(zawiadomienie – k. 3 załączonych do sprawy akt organu rentowego)
W piśmie z dnia (...) r. ubezpieczona złożyła do ZUS wyjaśnienia na okoliczność wykonywania w/w działalności. Wskazała, że (...) r. zgłosiła rozpoczęcie prowadzenia działalności korzystając z dotacji Urzędu Pracy w D. w zakresie - usług jubilerskich. Podała, że działalność prowadziła Pani jednoosobowo. Ubezpieczona podała, że nie uzyskała żadnych przychodów od (...) r. z powodu niezdolności do pracy. Nie posiada żadnych faktur, rachunków i nie podpisywała umów z klientami.
(pismo – k. 6 załączonych do sprawy akt organu rentowego)
Następnie, po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, w dniu (...) r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał sporną decyzję nr (...), w której stwierdził, że H. X. jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą nie mająca ustalonego prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, dla której podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne stanowi zadeklarowana kwota nie niższa niż 30 % kwoty minimalnego wynagrodzenia od (...) r. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu od (...) r. oraz dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu.
(decyzja – k. 20-22 verte załączonych do sprawy akt organu rentowego)
Odwołująca się otrzymała dofinansowanie na rozpoczęcie działalności gospodarczej z Urzędu Pracy. W tym celu w dniu (...) r. zawarła z Miastem D. reprezentowanym przez Prezydenta Miasta D., z upoważnienia którego działa L. V. – p.o. Dyrektora (...)umowę, na mocy której przyznano jej środki na podjęcie działalności gospodarczej osobie niepełnosprawnej w zakresie produkcja wyrobów jubilerskich i podobnych. Wnioskodawczyni otrzymała środki w kwocie(...) zł.
Wnioskodawczyni przedłożyła 4 wnioski rozliczeniowe środków na podjęcie działalności gospodarczej (PFRON) z dnia (...) r.. Wynika z nich jedynie jakie poczyniła zakupy na rozpoczęcie prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Były to m.in.: materiały i akcesoria do wytwarzania biżuterii, materiały budowlane czy samochód osobowy.
(umowa – k. 8-10 verte, wnioski – k. 12-15 verte załączonych do sprawy akt organu rentowego)
Wnioskodawczyni w żaden sposób nie udokumentowała np. fakturami, wydatkowania środków finansowych z dotacji na w/w zakupy.
(okoliczność bezsporna)
Ubezpieczona od 2010 r. leczy się z powodu rozpoznanej cukrzycy insulinozależnej, nadciśnienia i regularnie korzysta z konsultacji lekarskich w poradni POZ (m.in. w dniu (...) r.) w związku z rozpoznanymi jednostkami chorobowymi. Z powodu cukrzycy ubezpieczona wymaga także okresowej kontroli w poradni diabetologicznej. Z dostępnej dokumentacji z poradni diabetologicznej wynika, że w przypadku wnioskodawczyni cukrzyca jest dość dobrze wyrównana. Ma założony sensor „Freestyle Libre” dla stałej kontroli glikemii. W(...)r. u wnioskodawczyni rozpoznano także nowotwór niezłośliwy skóry. Zalecono wykonanie - radykalne wycięcie zmian skóry. We(...) r. wnioskodawczyni otrzymała skierowanie do szpitala celem wykonania zabiegu operacyjnego – wycięcia guzów krwawniczych odbytu. Od(...)r. przebywała w (...) (...) celem leczenia operacyjnego. Od wizyty w dniu(...) r. kolejna wizyta związana z kontrolą cukrzycy w poradni (...) miała miejsce w dniu(...) r. Ubezpieczona w wywiadzie podała, że decyzją diabetologa ma odstawiony ozempik. Lekarz wystawił wnioskodawczyni orzeczenie o czasowej niezdolności do pracy od (...) r., następnie od dnia (...)r. W trakcie wizyty w poradni (...) w dniu (...) r. wnioskodawczyni zlecono wykonanie badań laboratoryjnych w związku z prośbą o skierowanie do sanatorium. W dniu(...) r. wnioskodawczyni zgłosiła się do lekarza POZ z powodu ostrego zapalenia oskrzeli. Wydano orzeczenie o czasowej niezdolności do pracy od dnia (...) r. Podczas wizyty w poradni POZ w dniu(...) r. ubezpieczona zgłaszała problemy z rękami (stan po zespole cieśni obustronnej). Wówczas stwierdzono występowanie u ubezpieczonej zwyrodnienia wielostawowego. Kolejne wizyty lekarskie w Poradni (...): z dnia (...)r. związane były z kontrolą cukrzycy insulinozależnej. W dniu (...) r. wnioskodawczyni zgłosiła się z objawami przewlekłego zapalenia zatok. W dniu(...) r. wnioskodawczyni wystawiono skierowanie do Poradni (...) w związku z podejrzeniem nawrotu cieśni nadgarstka (pierwsze zapisy w dokumentacji medycznej dot. leczenia cieśni nadgarstka, w tym przebytej przez ubezpieczoną operacji pochodzą z (...) roku) . W dniu (...) r. u wnioskodawczyni rozpoznano: mononeuropatie kończyny górnej. Wydano orzeczenie o czasowej niezdolności do pracy od dnia (...) r., a w dniu(...) r. skierowanie do chirurga ortopedy z uwagi na przykurcz F. rozściegien kończyny górnej lewej. W wywiadzie ubezpieczona zgłosiła: przemęczenie, senność utrzymujące się od kilku miesięcy, ból podczas poruszania dłońmi uniemożliwiający wykonywanie pracy zarobkowej jako jubiler. Wydano orzeczenie o czasowej niezdolności do pracy od dnia (...) r. Kolejne orzeczenia o czasowej niezdolności do pracy wydano na okres od (...) r. Kolejne wizyty lekarskie w poradni POZ wnioskodawczyni z dnia (...) r. wiązały się z dalszą kontrolą występujących u niej już jednostek chorobowych: cukrzycy insulinozależnej i choroby fibroblastycznej (przykurczu F.). Wydano orzeczenie o czasowej niezdolności do pracy na okres od (...) r. W dniu (...) r. wnioskodawczyni zgłosiła się do poradni POZ z symptomami ostrego zapalenia zatok. Zlecano wykonanie USG jamy brzusznej. Wydano orzeczenie o czasowej niezdolności do pracy od dnia (...) r. Na wizytę w dniu (...). wnioskodawczyni zgłosiła się ze skierowaniem na badanie USG. Rozpoznano wówczas u niej: zapalenie płuc wywołane przez niezidentyfikowany czynnik zakaźny. Wydano orzeczenie o czasowej niezdolności do pracy od dnia (...) r. Na wizytę w dniu(...) r. wnioskodawczyni zgłosiła się z wynikami rtg płuc – od kilku miesięcy występowało u niej nasilenie kaszlu i duszności. Zlecono wykonanie następujących badań: spirometrii z próbą rozkurczową, profilu lipidowego, surowicy, krwi EDTA. Ubezpieczona cierpi na inne choroby płuc tzw. choroby obturacyjne. Na wizycie lekarskiej w dniu 30.04.2025 r. wydano orzeczenie o czasowej niezdolności do pracy od dnia (...)r., a w dniu(...)r. na okres od (...) r. Podczas wizyty w Poradni (...) w dniu (...) r. ubezpieczona zgłaszała bóle kłykcia bocznego łokcia prawego. Otrzymała skierowanie do poradni ortopedycznej celem diagnostyki w kierunku łokcia tenisty oraz do poradni neurologicznej. Udokumentowane pobyty wnioskodawczyni w poradni neurologicznej dotyczą roku(...) r. Na wizycie w poradni (...) w dniu(...)r. w wywiadzie ubezpieczona zgłaszała m.in. następujące dolegliwości: obrzęk stawów rąk, zapalenie łokcia, bóle barków po urazie. Zlecono wykonanie badań laboratoryjnych. Podczas wizyt lekarskich w dniach(...) r. (...) r. w Poradni chirurgii ortopedyczno – urazowej u wnioskodawczyni rozpoznano: zwyrodnienie wielostawowe, choroby tkanek miękkich związana z ich używaniem, przemęczeniem i przeciążaniem. Zaświadczenia czasowej o niezdolności wnioskodawczyni do pracy zostały wystawione na kolejne okresy: od (...) r., (...) r., od (...) r., od (...)r.
(karty wizyt – k. 33-66, k. 203-204, dokumentacja medyczna – k. 69-70 verte, k. 84-197, k. 208-218, k. 235-288, k. 296-328, historia wizyt – k. 73-81, faktury, paragony dot. zamówienia urządzenia (sensoru „Libre”) – k. 221-232)
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o dokumenty zawarte w aktach organu rentowego i aktach sprawy, których prawdziwości żadna ze stron nie kwestionowała.
Podkreślić należy też, że wnioskodawczyni mimo prawidłowego wezwania na podany przez nią adres (k: 206), nie stawiła się na wyznaczony termin rozprawy w dniu 9.02.2026 roku, pozbawiając się tym samym możliwości złożenia zeznań, a zatem możliwości dowodzenia swoich racji przed Sądem. Uprzednio zaś nie wykonała także zobowiązania nałożonego zarządzeniem z dnia 11.09.2025r (k: 7 i 17).
Sąd nie miał zatem żadnych usprawiedliwionych podstaw do odroczenia rozprawy w dniu 09.02.2026r tym bardziej, iż dowody zebrane w sprawie były wystarczające do rozstrzygnięcia sprawy.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Odwołanie należało oddalić jako bezzasadne.
Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 350, dalej też ustawa systemowa) Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności: zgłaszania do ubezpieczeń społecznych, przebiegu ubezpieczenia, ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek, ustalania wymiaru składek na (...) i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek, ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczenia społecznego, wymiaru świadczeń.
Zgodnie z treścią art. 6 ust.1 punkt 5 i art.12 ust. 1 ustawy systemowej, osoby fizyczne prowadzące pozarolniczą działalność na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu. Ubezpieczeniu chorobowemu osoby prowadzące pozarolniczą działalność podlegają dobrowolnie na swój wniosek (art.11 ust.2 ww. ustawy). Obowiązkowo ubezpieczeniu wypadkowemu podlegają osoby podlegające ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym (art.12 ust.1 ww. ustawy). Za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców lub innych przepisów szczególnych, z wyjątkiem ust. 6a (art.8 ust.6 punkt1 ww. ustawy).
Okres podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom określa przepis art.13 punkt 4 ww. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym osoby prowadzące pozarolniczą działalność obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu podlegają w okresie od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu , na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie art. 36aa oraz przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (tj. Dz. U. z 2019 r. , poz.1292). W orzecznictwie Sądu Najwyższego jednolicie przyjmuje się, że wykonywanie tejże działalności, to rzeczywista działalność zarobkowa wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły (wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 14 września 2007 r., III UK 35/07, LEX nr 483284; z dnia 18 lutego 2009 r., II UK 207/08, LEX nr 736738; z dnia 19 lutego 2009 r., II UK 215/08, LEX nr 736739; z dnia 19 lutego 2010 r., II UK 186/09, LEX nr 590235; z dnia 22 lutego 2010 r., I UK 240/09, LEX nr 585723; z dnia 18 listopada 2011 r., I UK 156/11, LEX nr 1102533).
Na podstawie art. 36 ust. 1, ust. 3 i ust. 4 cytowanej ustawy każda osoba objęta obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi podlega zgłoszeniu do ubezpieczeń społecznych, w terminie 7 dni od daty powstania obowiązku ubezpieczenia. Obowiązek zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych osób prowadzących działalność gospodarczą należy do tych osób.
Art. 18 ust. 8 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stanowi, iż podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonych, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 5 i 5a, stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego przyjętego do ustalenia kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek, ogłoszonego w trybie art. 19 ust. 10 na dany rok kalendarzowy. Składka w nowej wysokości obowiązuje od dnia 1 stycznia do dnia 31 grudnia danego roku.
Stosownie do treści art. 20 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe oraz ubezpieczenie wypadkowe w/w osób stanowi podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i ubezpieczenia rentowe.
Na podstawie zaś art. 66 ust. 1 pkt. 1c ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych z dnia 27 sierpnia 2004 roku (Dz.U.2025.0.1461), osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą, podlegają obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.
Na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (Dz.U.2025.0.1480); zgodnie z art. 3, działalnością gospodarczą jest zorganizowana działalność zarobkowa, wykonywana we własnym imieniu i w sposób ciągły.
W orzecznictwie (np. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 6 grudnia 1991 r., sygn. III CZP 117/91, OSNCP 1992/5/65) przyjmuje się, że cechami działalności gospodarczej są:
1) zawodowy (a więc stały) charakter,
2) związana z nią powtarzalność podejmowanych działań,
3) podporządkowanie zasadzie racjonalnego gospodarowania
4) uczestnictwo w obrocie gospodarczym.
Podkreśla się także, iż dla uznania określonej przedmiotowo działalności, za działalność gospodarczą konieczne jest łączne zaistnienie trzech jej cech funkcjonalnych: zarobkowości, zorganizowania i ciągłości. Brak którejkolwiek z nich oznacza, że dana działalność nie może być zakwalifikowana do kategorii działalności gospodarczej.
Przyjmuje się, zatem, że działalność gospodarcza z założenia jest działalnością wykonywaną w sposób zorganizowany i nastawioną na nieokreślony z góry okres, a ponadto związana jest z nią konieczność ponoszenia przez przedsiębiorcę ryzyka gospodarczego. Nie uznaje się, więc, za działalność gospodarczą: działalności okresowej i sporadycznej.
Przesłanka wykonywania działalności gospodarczej w sposób ciągły, nie jest rozumiana jako konieczność jej wykonywania bez przerwy, lecz jako zamiar powtarzalności, określonych czynności, w odróżnieniu od ich przypadkowości, sporadyczności lub okazjonalności.
Należy, także, wskazać, iż zgodnie z treścią art.43
1 k.c. przedsiębiorcą jest osoba fizyczna prowadząca we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawodową. W polskim prawie nie ma wymogu, aby działalność gospodarcza była prowadzona wyłącznie osobiście.
Samo stwierdzenie „prowadzi działalność”, zakłada określony ciąg działań, a nie tylko pojedyncze czynności. Przedsiębiorcą jest, więc tylko ten, kto wykonuje czynności powtarzalne i to w taki sposób, że tworzą one pewną całość, a nie stanowią oderwanego świadczenia, czy też świadczeń określonych rzeczy lub usług. Tylko, jeżeli takie działania mają charakter gospodarczy lub zawodowy, istnieją podstawy do uznania, że podejmujący je podmiot jest przedsiębiorcą (postanowienie Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 7 sierpnia 2006 r., I Acz 441/06, LEX nr 279953). Ciągłość działalności gospodarczej to - biorąc pod uwagę znaczenie językowe tej cechy - powtarzające się, regularnie występujące i trwające czynności. Jest przeciwstawna okazjonalności, jednorazowości, incydentalności i sporadyczności, bowiem działalność sporadyczna nie jest działalnością gospodarczą (vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 września 1997 r., II SA 1089/96), nie jest natomiast zaprzeczeniem sezonowości, którą można odnieść do ciągłości działania w pewnym okresie (sezonie). Ciągłość elementem zamiaru podmiotu podejmującego działalność gospodarczą.
Zarobkowy charakter działalności stanowi podstawową, konstytutywną cechę działalności gospodarczej. Dana działalność jest zarobkowa, jeżeli jest prowadzona w celu osiągnięcia dochodu („zarobku”) rozumianego jako nadwyżka przychodów nad nakładami (kosztami) tej działalności. Brak tej cechy przesądza, że w danym przypadku nie można mówić o działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów wspomnianych ustaw „gospodarczych”, regulujących kwestie prowadzenia pozarolniczej działalności (vide: np. wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 17 grudnia 2019 r., III AUa 796/19, LEX nr 2799165).
Istotne jest, że działalność gospodarczą cechuje jej prowadzenie na własny rachunek i ryzyko przedsiębiorcy w sposób zorganizowany i ciągły. Wprawdzie generowanie strat przez osobę prowadzącą działalność gospodarczą (zamiast spodziewanych zysków), z uwagi na koszty działalności przewyższające dochód, nie przekreśla jej zarobkowego charakteru, ale inaczej należy ocenić sytuację, w której od początku wymiernym, stałym i założonym z góry kosztem, nieznajdującym pokrycia w przewidywanych zyskach, staje się opłacanie składek na ubezpieczenia społeczne.
Podjęcie działalności gospodarczej wymaga zachowania określonych warunków, których spełnienie nadaje temu przedsięwzięciu legalny charakter. Do nich należy zaliczyć m.in. uzyskanie wpisu w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej lub w rejestrze przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego (art. 17 ust. 1 Prawa przedsiębiorców). O uzyskaniu statusu przedsiębiorcy decyduje jednak faktyczne podjęcie działalności gospodarczej, co może nastąpić w momencie innym niż moment dokonania wpisu, a w pewnych sytuacjach wpis może w ogóle nie przekładać się na podjęcie działalności gospodarczej.
Wpis do ewidencji prowadzi jednak do powstania domniemania prawnego, że podmiot prowadzi działalność gospodarczą. Zgodnie z tym domniemaniem osoba wpisana do ewidencji, która nie zgłosiła zawiadomienia o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej, jest traktowana jako wykonująca taką działalność, przy czym domniemanie to może być obalone. Ciężar udowodnienia faktu niewykonywania działalności gospodarczej spoczywa na osobie, która wywodzi z niego skutki prawne (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 20 listopada 2007 r., VII SA/Wa 1444/07, Legalis; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 października 2016 r., II GSK 179/06, Legalis).
Skoro odwołująca się zarejestrowała swoją działalność, do czego doszło (...) r., to w rozumieniu przepisów Prawa przedsiębiorców powstało domniemanie prowadzenia tej działalności.
Istotna dla rozstrzygnięcia powyższego była więc ocena charakteru ogółu czynności podjętych przez odwołującą się w spornym okresie, tj. czy stanowiły one o faktycznym podjęciu prowadzenia działalności gospodarczej ze skutkiem powstania z mocy prawa obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym. W ocenie Sądu Okręgowego odwołująca się, mimo zarejestrowania działalności, faktycznie w spornym okresie w żadnym zakresie jej nie wykonywała.
W odniesieniu do spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych, postępowanie sądowe toczy się na skutek odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, która jest podejmowana na podstawie przepisów procedury administracyjnej, w określonym stanie faktycznym ustalonym przez Zakład. Z chwilą, gdy sprawa zawiśnie przed sądem, toczy się już w trybie procesu cywilnego, chociaż z uwzględnieniem proceduralnych odrębności przewidzianych dla rozstrzygania kategorii spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych. Organ i osoba odwołująca się od decyzji są równorzędnymi stronami procesu sądowego, a sąd zobligowany jest uwzględniać reguły dowodowe przewidziane w procedurze cywilnej, wynikające z 230 -232 k.p.c. W takiej sprawie odwołanie zastępuje pozew, a zatem to na odwołującym spoczywa ciężar wykazania, że zaskarżona decyzja jest z pewnych względów wadliwa. Powszechnie przyjmuje się w orzecznictwie, że postępowanie sądowe w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie toczy się od nowa, lecz stanowi kontynuację uprzedniego postępowania przed organem rentowym (np. wyrok Sądu Najwyższego z 9.12.2008 r., I UK 151/08, OSNP 2010 nr 11-12, poz. 146). Z tej przyczyny obowiązkiem strony wnoszącej odwołanie jest ustosunkowanie się do ustaleń organu rentowego ze wszystkimi konsekwencjami wynikającymi z art. 232 k.p.c. i przedstawienie własnych dowodów na prawnie istotne okoliczności. W tym celu, odwołujący musi przedstawić dowody, które uzasadniają zarzut wadliwości decyzji. Oczywiście wadliwość decyzji może też wynikać z błędnej wykładni prawa materialnego, co rzecz jasna nie będzie wymagało postępowania dowodowego. Niemniej w każdym przypadku, gdy adresat decyzji nie zgadza się z faktami stanowiącymi podstawę zastosowania konkretnej normy prawa, musi przedstawić dowody okoliczności przeciwnych. Wymaga podkreślenia, że na gruncie procedury cywilnej obowiązuje zasada prawdy materialnej, wynikająca z art. 3 k.p.c. Stąd ustawodawca do minimum ograniczył uprawnienia sądu do działania z urzędu, zatem szczególnego znaczenia nabiera aktywność stron w prezentowaniu dowodów oraz przytaczaniu faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Oczywiście, o ile decyzja organu opiera się na wątpliwych podstawach faktycznych, odwołujący się, będący adresatem decyzji, nie będzie miał problemu proceduralnego z podważeniem zasadności decyzji. Natomiast jeżeli organ oparł decyzję na faktach miarodajnych, kwestionujący decyzję musi przedstawić dowody podważające te fakty. Skoro więc odwołująca się - wbrew wynikom postępowania kontrolnego, sformułowanym przez organ w oparciu o całokształt okoliczności sprawy – twierdzi w odwołaniu (wnosiła o zmianę zaskarżonej decyzji), że w spornym okresie faktycznie prowadziła działalność gospodarczą, to musi przedstawić wiarygodne dowody, ewentualnie fakty bezsporne wskazujące na tę okoliczność. Tymczasem w toku procesu ubezpieczona nie podjęła aktywności procesowej.
Jak powyżej zostało wskazane, ubezpieczona (prawidłowo wezwana) nie stawiła się na rozprawę w dniu 9.02.2026 r., a zatem uniemożliwiła przeprowadzenie dowodu z przesłuchania strony.
Zdaniem sądu odwołująca nie przedstawiła żadnych dokumentów, które faktycznie potwierdzałyby świadczenie przez nią usług w ramach dokonanego wpisu do (...). Sąd zwrócił uwagę na to, że działalność nie przyniosła żadnego przychodu, a odwołująca się nie wystawiła żadnej faktury, rachunku, nie zawarła umowy z żadnym klientem w związku z prowadzeniem tej działalności. Powyższe zresztą wprost wynika ze złożonego przez odwołującą w toku postępowania przed organem rentowym pisma z dnia 28.05.2025 r. Do złożonych wówczas pisemnych wyjaśnień ubezpieczona załączyła kopię umowę o przyznanie jednorazowych środków na podjęcie działalności gospodarczej osobie niepełnosprawnej oraz wnioski rozliczeniowe środków na podjęcie działalności gospodarczej (PFRON), z których wynika jakie zakupy poczyniła na rozpoczęcie prowadzenia działalności gospodarczej. Zdaniem jednak Sądu, dokonywanie zakupów samo w sobie nie jest jednoznaczne z prowadzeniem zarejestrowanej działalności gospodarczej, zwłaszcza, że ubezpieczona nie zaoferowała jakichkolwiek dowodów, wskazujących na wolę prowadzenia działalności gospodarczej, jak również jej rzeczywiste wykonywanie w celu osiągnięcia dochodów z jej prowadzenia.
W tym miejscu sąd chciałby się bliżej przyjrzeć okresom w których wnioskodawczyni przebywała na zwolnieniach lekarskich. Analiza ów okresów prowadzi do wniosku, iż tak naprawdę trudno uznać z punktu widzenia ekonomicznego, że skarżąca miałby prowadzić działalność gospodarczą do dnia wydania zaskarżonej decyzji jedynie w pojedynczych okresach: od (...)r., od(...) r., od (...) r., od (...) r., od (...)r., od (...) r., skoro przez pozostałą większość czasu ona sam przebywała na zwolnieniach lekarskich. Tym samym w kontekście powyższego nie wiadomo kiedy odwołująca miałaby realizować usługi wynikające z przedmiotu zarejestrowanej działalności.
Sąd Okręgowy nie neguje, że odwołująca się dokonała wstępnych czynności formalnych (dokonanie wpisu do (...), dokonanie zgłoszenia do celów ubezpieczeniowych), to te czynności noszące wprawdzie charakter przygotowawczy mogą stanowić wykonywaniu działalności gospodarczej tylko wówczas, gdy w ich następstwie doszło do faktycznego jej uruchomienia (wyrok Sądu Najwyższego z 25 listopada 2005 r., I UK 80/05; wyrok Sądu Najwyższego z 23 marca 2006 r., I UK 220/05, Legalis nr 76250; wyrok Sądu Najwyższego z 18 października 2011r., II UK 51/11, Legalis nr 433640). Samo zaś zgłoszenie do ubezpieczeń społecznych, jak i sama treść składanych deklaracji rozliczeniowych nie przesądza o faktycznym wykonywaniu działalności gospodarczej i stanowi jedynie o dopełnieniu formalnych obowiązków związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej.
W ocenie Sądu Okręgowego brak jest dowodów na to, że odwołująca rzeczywiście oprócz spełnienia formalnych wymagań zamierzała prowadzić działalność gospodarczą od dnia (...) r. W ocenie Sądu, wnioskodawczyni faktycznie nie podjęła wtedy działalności gospodarczej. Świadczy o tym okoliczność, iż ubezpieczona nie podjęła żadnych realnych i efektywnych działań, aby prowadzić działalność gospodarczą w sposób ciągły, zorganizowany i zarobkowy.
Wszystkie powyższe okoliczności prowadzą do wniosku, że z założenia wynik finansowy działalności nie był istotny. Może też wskazywać na intencję (element subiektywny) nie tyle podjęcia i wykonywania zarobkowej działalności gospodarczej, lecz włączenia do systemu ubezpieczeń społecznych w celu uzyskania świadczeń (uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z 13 września 2016 r., I UK 455/15). Jednakże uzyskanie świadczeń z ubezpieczenia społecznego nie może być jedyną przesłanką prowadzenia działalności gospodarczej. W takiej, bowiem, sytuacji, prowadzenie działalności gospodarczej, a ściślej realizowanie jednego z aspektów tej działalności, czyli osiąganie zysku, polegałoby tylko na pozyskiwaniu świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Tymczasem świadczenia z ubezpieczenia, mają być, w istocie czymś wtórnym, wobec przyczyny powstania ubezpieczenia, jaką jest prowadzenie działalności gospodarczej. Oczywiście, mogą się zdarzyć liczne sytuacje, kiedy zysk z działalności nie będzie osiągnięty. Tym niemniej, musiałby wcześniej, wystąpić realny zamiar prowadzenia działalności, a, w konsekwencji, jej prowadzenie. I to takiej działalności, która mieści w definicjach zawartych w ww. ustawach. Czym innym jest bowiem ryzyko w działalności gospodarczej, a czym innym świadome podejmowanie działań, które trzeba by ocenić jako skrajnie nieracjonalne, gdyby uznać je za prowadzenie działalności gospodarczej. Te nieracjonalne działania, były w istocie racjonalne z tego tylko względu, że nie były podjęte w celu rzeczywistego prowadzenia działalności gospodarczej, lecz pozorowania jej dla osiągnięcia świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Motywem podjęcia działalności gospodarczej może być uzyskanie świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Świadczenia te mogą być uwzględniane w całościowym bilansie opłacalności. Jednak aby uznać, że podjęcie tej działalności nastąpiło - w pierwszym rzędzie - muszą wystąpić realne działania z rzeczywistym zamiarem wykonywania działalności. Nie można natomiast uznawać za prowadzenie działalności gospodarczej sytuacji, kiedy nie ma zamiaru prowadzenia zorganizowanej i zawodowej działalności nakierowanej na osiągnięcie zysku, a prowadzenie działalności ma polegać tylko na uzyskiwaniu świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Nastąpiło by tu odwrócenie oczekiwanego związku przyczynowego (wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 12 grudnia 2014 r., III Aua 878/14).
W okolicznościach sprawy zgłoszenie się przez ubezpieczoną do ubezpieczeń społecznych jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą, w tym do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego od (...) r. na krótko przed wystąpieniem niezdolności do pracy spowodowanej chorobą świadczyło wyraźnie o zamiarze uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego, zachowania ciągłości ubezpieczenia społecznego jednocześnie przy niskich kwotach opłaconych składek.
Reasumując wskazać należy, iż ubezpieczona nie przedstawiła dowodów, które podważałyby prawidłowość wydanej przez organ rentowy decyzji z (...) r,
Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał, iż decyzja pozwanego jest prawidłowa i zgodna z prawem i dlatego, na podstawie przepisu art. 477
14 § 1 k.p.c., w pkt 1 sentencji wyroku, oddalił odwołanie ubezpieczonej jako nieuzasadnione.
O kosztach procesu Sąd orzekł w pkt 2 sentencji wyroku na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. zasądzając od ubezpieczonej na rzecz ZUS-u kwotę 360 złotych – stosownie do treści § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.). Zaś zgodnie z art. 98 § 1
1 k.p.c. od kwoty zasądzonej tytułem zwrotu kosztów procesu należą się odsetki, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty. O obowiązku zapłaty odsetek Sąd orzeka z urzędu.
SSO Paweł Wojas