UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 28 kwietnia 2026 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w S. - wykonując wyrok Sądu Okręgowego z dnia 18 lutego 2026 r. ustalił dla D. E. prawo do renty socjalnej od 1 sierpnia 2024 r., tj. od daty wskazanej w wyroku Sądu do 9 września 2024 r.
W uzasadnieniu organ rentowy podał, że renta socjalna nie przysługuje ubezpieczonej od 10 września 2024 r., ponieważ pobiera ona rentę z tytułu niezdolności do pracy. Podniósł, że zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 27 czerwca 2023 r. o rencie socjalnej - renta socjalna nie przysługuje osobie uprawnionej do emerytury, uposażenia w stanie spoczynku, renty z tytułu niezdolności do pracy, renty inwalidzkiej lub pobierającej świadczenie o charakterze rentowym z instytucji zagranicznych, renty strukturalnej, a także osobie uprawnionej do zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego. ZUS wskazał, iż uwagi na to, że wnioskodawczyni ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy od 10 września 2024 r. do 30 listopada 2028 r. renta socjalna nie przysługuje w tym okresie, a także, że od 1 grudnia 2028 r., po ustaniu prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy Zakład będzie mógł ustalić dla ubezpieczonej prawo do renty socjalnej, dodając, że w tym celu ubezpieczona powinna złożyć formalny wniosek o ustaleniu prawa do renty socjalnej.
/decyzja k. 64 akt ZUS/
D. E. złożyła odwołanie od powyższej decyzji, wnosząc o jej zmianę poprzez przyznanie jej renty socjalnej od 10 września 2024 r., wypłacenie wyrównania wraz z przysługującymi jej odsetkami, zaliczenie renty z tytułu niezdolności do pracy na poczet przysługującej renty socjalnej. Dodatkowo podała, że stan jej zdrowia uległ pogorszeniu i obecnie od 16 lutego 2026 r. przebywa w szpitalu.
/odwołanie k. 3/
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Odnosząc się do argumentacji zawartej w odwołaniu Zakład podniósł, że wnioskodawczyni - w trakcie trwającego postępowania sądowego o ustalenie prawa do renty socjalnej - samodzielnie składała kolejne wnioski o rentę z tytułu niezdolności do pracy i pobierała przyznane świadczenie zapewniające jej środki utrzymania. ZUS stwierdził, że niezależnie od spełnienia medycznych przesłanek do renty socjalnej - organ rentowy działając w granicach prawa miał obowiązek odmówić wypłaty renty socjalnej za okres, w którym wnioskodawczyni pobiera rentę z tytułu niezdolności do pracy. Pozwany podkreślił, że brak jest możliwości uwzględnienia roszczenia zawartego w odwołaniu i przyznania wnioskodawczyni prawa do różnicy pomiędzy przyznaną rentą socjalną a pobieraną rentą z tytułu niezdolności do pracy, ponieważ sam fakt przyznania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy wyklucza prawo do wypłaty renty socjalnej. Jednocześnie Zakład zaznaczył, że wnioskodawczyni została pouczona, że od 1 grudnia 2028r. tj. po ustaniu prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy będzie możliwość ustalenia dla niej prawa do renty socjalnej na dalszy okres.
/odpowiedź na odwołanie k. 6/
Na rozprawie w dniu 8 października 2026 r. wnioskodawczyni poparła odwołanie oraz oświadczyła, że ma przyznaną rentę z tytułu niezdolności do pracy i wnosi o przyznanie renty socjalnej w zamian za rentę z tytułu niezdolności do pracy, natomiast pełnomocnik ZUS wniósł o oddalenie odwołania.
/stanowiska stron – e-protokół rozprawy: 00:00:58-00:02:14/
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
D. E. (ur. (...)) była uprawniona do renty socjalnej do 31 lipca 2024 r.
/okoliczności bezsporne/
W wyniku rozpoznania wniosku ubezpieczonej z dnia 3 lipca 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w S. decyzją z dnia 26 sierpnia 2024 r. odmówił ubezpieczonej prawa do renty socjalnej, wskazując, że Komisja Lekarska ZUS orzeczeniem z dnia 20 sierpnia 2024 r. stwierdziła, że wnioskodawczyni nie jest całkowicie niezdolna do pracy.
/decyzja – k. 62 plik III załączonych do sprawy akt organu rentowego/
D. E. wniosła odwołanie od powyższej decyzji, domagając się przyznania renty socjalnej. Sprawa w przedmiocie ww. odwołania toczyła się przed Sądem Okręgowym w Łodzi za sygn. akt VIII U (...) i została zakończona wyrokiem z dnia 18 lutego 2026 r., którym zmieniono zaskarżoną decyzję z dnia 26 sierpnia 2024 r. w ten sposób, że przyznano ubezpieczonej prawo do renty socjalnej na stałe od 1 sierpnia 2024 r. Od wskazanego wyroku przez żadną ze stron nie została wywiedziona apelacja i w związku z tym uprawomocnił się on w dniu 3 kwietnia 2026 r./
odwołanie – k. 3 akt VIII U (...), wyrok k. 189-189 v. akt VIII U (...), postanowienie k. 200 akt VIII U (...)
W trakcie trwania postępowania w sprawie VIII U (...) ubezpieczona składała samodzielnie wnioski o rentę z tytułu niezdolności do pracy. Odwołująca ma ustalone przez ZUS prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w okresie od 10 września 2024 r. do 30 listopada 2028 r. /
niesporne/
Powyższy stan faktyczny był w całości niesporny i został odtworzony na podstawie powołanych dokumentów, których żadna za stron nie kwestionowała.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Odwołanie ubezpieczonej okazało się uzasadnione i jako takie skutkowało zmianą zaskarżonej w niniejszym postępowaniu decyzji organu rentowego.
Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadzała się do rozstrzygnięcia, czy pobieranie przez ubezpieczoną renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy przyznanej jej na okres od dnia 10 września 2024 r. stanowiło prawną przeszkodę do ustalenia dla niej w zaskarżonej decyzji wykonawczej z dnia 28 kwietnia 2026 r. prawa do renty socjalnej na dalszy okres po dniu 9 września 2024 r. na stałe, do którego to ustalenia organ rentowy był zobowiązany w spornej decyzji wyniku wykonania prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 18 lutego 2026 r. w sprawie VIII U (...).
Wydając zaskarżoną decyzję z dnia 28 kwietnia 2026 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyjął, że zaistnienie zbiegu praw do obu tych świadczeń obligowało go – na podstawie art. 7 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie
socjalnej
(t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 377) – do wydania sprzecznej z opisanym prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Łodzi z 18 lutego 2026 r. decyzji odmawiającej prawa do renty socjalnej od dnia 10 września 2024 r. i zakreślenia terminu końcowego jej przysługiwania na dzień 9 września 2024 r.
Stanowisko to jest błędne, gdyż narusza przepisy procedury cywilnej oraz systemowe zasady prawa ubezpieczeń społecznych.
Przystępując do oceny prawnej zaskarżonej decyzji w pierwszej kolejności należy uwzględnić treść art. 365 § 1 k.p.c., zgodnie z którym orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej.
W realiach niniejszej sprawy prawomocnym wyrokiem z dnia 18 lutego 2026 r. w sprawie VIII U (...) Sąd Okręgowy zmienił wcześniejszą decyzję odmowną organu rentowego z dnia 26 sierpnia 2024 r. i przyznał ubezpieczonej prawo do renty socjalnej na stałe od dnia 1 sierpnia 2024 r. Wyrok ten, wobec braku wniesienia apelacji przez którąkolwiek ze stron sporu, uprawomocnił się z dniem 3 kwietnia 2026 r.
Dyspozycja powołanego wyżej art. 365 § 1 k.p.c. rodzi zaś tzw. pozytywny aspekt prawomocności materialnej, który nakładał na Zakład Ubezpieczeń Społecznych bezwzględny obowiązek przyjęcia, że stan prawny ukształtowany w sentencji prawomocnego wyroku jest wiążący. Oznacza to, że ZUS jako organ administracji publicznej działając w fazie wykonawczej wyroku, nie posiadał kompetencji do samodzielnej modyfikacji ram czasowych świadczenia przyznanego przez Sąd prawomocnym wyrokiem bezterminowo, skoro orzeczono nim, iż prawo do renty socjalnej przysługuje ubezpieczonej na stałe. Skrócenie przez organ rentowy okresu przysługiwania renty socjalnej do dnia 9 września 2024 r. stanowiło w istocie naruszenie powagi rzeczy osądzonej (res iudicata – art. 366 k.p.c.).
Argumentacja pozwanego organu rentowego oparta na treści art. 7 ustawy z dnia 27.06.2003 r. o rencie socjalnej (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 377) nie zasługuje w realiach badanej sprawy na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 7 ust. 1 ww. ustawy o rencie socjalnej, renta socjalna nie przysługuje osobie uprawnionej do emerytury, uposażenia w stanie spoczynku, renty z tytułu niezdolności do pracy, renty inwalidzkiej lub pobierającej świadczenie o charakterze rentowym z instytucji zagranicznych, renty strukturalnej, a także osobie uprawnionej do zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego.
Z przepisu tego wynika zatem, co prawda, że świadczenie to nie przysługuje osobie uprawnionej m.in. do renty z tytułu niezdolności do pracy, jednakże w judykaturze Sądu Najwyższego ugruntowany jest pogląd, że zakaz zbiegu określony w tym przepisie odnosi się wyłącznie do niedopuszczalności jednoczesnego pobierania (wypłaty) pełnych kwot obu tych świadczeń, natomiast nie skutkuje unicestwieniem samego prawa do świadczenia, którego istnienie i przyznanie na stałe zostało już prawomocnie przesądzone
(por. wyrok SN z 19.04.2011 r., (...) UK 343/10, wyrok SN z 24.08.2010 r., I UK 42/10).
W prawie ubezpieczeń społecznych obowiązuje powszechna zasada alternatywności wypłaty świadczeń w sytuacji zbiegu praw (analogicznie do art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS).
Fakt, że ubezpieczona na mocy decyzji ZUS ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w okresie od dnia 10 września 2024 r. do dnia 30 listopada 2028 r., uprawnia organ rentowy do wstrzymania wypłaty jednego ze świadczeń lub wypłaty świadczenia korzystniejszego (wyższego) - nie daje natomiast żadnych podstaw do orzekania w decyzji wykonawczej mającej na celu jedynie wykonać prawomocny wyrok Sądu Okręgowego z dnia 18 lutego 2026 r., że prawo do renty socjalnej od dnia 10 września 2024 r. nie przysługuje ubezpieczonej, skoro przesądzono już tym wyrokiem, iż prawo do tej renty przysługuje odwołującej
na stałe
.
Działanie organu rentowego polegające na ograniczeniu prawomocnie ustalonego na stałe prawa do renty socjalnej od dnia 10 września 2024 r. i zobowiązaniu ubezpieczonej do ponownego składania formalnego wniosku o rentę socjalną dopiero po dniu 30 listopada 2028r. narusza w realiach badanej sprawy zasadę pewności obrotu prawnego, zmuszając ją do ponownego przechodzenia całej procedury orzeczniczej przed organami medycznymi ZUS w celu wykazania przesłanki całkowitej niezdolności do pracy, która to okoliczność została już trwale, bo na stałe prawomocnie przesądzona wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 18 lutego 2026 r.
Sąd uznał za całkowicie chybiony zarzut pozwanego, jakoby samodzielne składanie przez ubezpieczoną kolejnych wniosków o rentę z tytułu niezdolności do pracy w trakcie trwającego postępowania sądowego VIII U (...) mogło sankcjonować treść zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji.
W ocenie Sądu wystąpienie przez wnioskodawczynię z wnioskiem o świadczenie rentowe z tytułu niezdolności do pracy z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych stanowiło w tamtym okresie w pełni racjonalną i prawnie dopuszczalną próbę zabezpieczenia własnego minimum egzystencjalnego na czas długotrwałego sporu sądowego wywołanego pierwotną, błędną decyzją ZUS z dnia 26 sierpnia 2024 r. odmawiającą jej prawa do renty socjalnej.
Samodzielna aktywność wnioskodawczyni w sferze ubiegania się o świadczenia z FUS w żaden sposób nie zwalniała jednak organu rentowego z obowiązku bezwzględnego poszanowania zasady prawomocności materialnej (art. 365 § 1 k.p.c.) i nie dawała mu podstaw do ograniczenia nabytego na stałe prawa do renty socjalnej od dnia 10 września 2024 r.
Mając więc na uwadze, że na straży stabilności nabytego przez ubezpieczoną na stałe prawa do renty socjalnej na mocy prawomocnego wyroku w sprawie VIII U (...) stoi wprost norma wynikająca z art. 365 § 1 k.p.c. oraz że wydanie decyzji wykonawczej przez ZUS nie może niweczyć skutków tego prawomocnego wyroku - Sąd Okręgowy uznał odwołanie za uzasadnione.
Wykonanie bowiem wyroku przyznającego ubezpieczonej od 1 sierpnia 2024 r. rentę socjalną na stałe winno polegać w decyzji wykonawczej na stwierdzeniu tego prawa bez ograniczenia czasowego, albowiem ZUS jest obecnie związany prawomocnym wyrokiem w sprawie VIII U (...), którego zresztą nie skarżył.
Z tych względów, na podstawie art. 477
14 § 2 k.p.c., Sąd Okręgowy zmienił zaskarżoną decyzję i orzekł, jak w sentencji wyroku.
SSO Paulina Kuźma