Postanowienie IV CZ 61/14

Sygn. akt IV CZ 61/14 POSTANOWIENIE Dnia 9 października 2014 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Wojciech Katner SSA Elżbieta Fijałkowska w sprawie ze skargi H. K. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w B. z dnia 27 października 2011 r., w sprawie z wniosku Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej K. w likwidacji w K. o wykreślenie Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej K. w likwidacji w K. z Krajowego Rejestru Sądowego, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 9 października 2014 r., zażalenia H. K. na postanowienie Sądu Okręgowego w B. z dnia 25 listopada 2013 r. uchyla zaskarżone postanowienie. 2 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 7 marca 2013 r. Sąd Okręgowy w B. oddalił apelację wnioskodawcy H. K. od postanowienia Sądu Rejonowego w B., którym została oddalona jego skarga o wznowienie postępowania toczącego się bez jego udziału i zakończonego prawomocnym postanowieniem tego Sądu z dnia 6 lipca 2012 r. Pełnomocnik procesowy, wnoszący w imieniu wnioskodawcy skargę kasacyjną, zarządzeniem z dnia 8 października 2013 r. został wezwany „do przedłożenia pełnomocnictwa do wniesienia skargi kasacyjnej pod rygorem odrzucenia skargi”. Zaskarżonym obecnie postanowieniem z dnia 25 listopada 2013 r. Sąd Okręgowy w B. odrzucił skargę na podstawie art. 3986 § 2 k.p.c. ze względu na nieuzupełnienie wskazanego braku. W zażaleniu na to postanowienie skarżący, wnosząc o jego uchylenie, zarzucił, że w sytuacji, w której termin do uzupełnienia braków „nie został mu skutecznie zakreślony”, brak było podstaw do odrzucenia skargi z powodu nieuzupełnienia jej braków. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Termin do usunięcia braków formalnych pisma procesowego należy do terminów procesowych, rozumianych jako okresy, w których może być podjęta czynność procesowa wywołująca określone skutki procesowe. Terminy te mają charakter terminów ustawowych, a więc takich, które są wyraźnie wskazane w ustawie, wyznaczającej jej początek i długość oraz terminów sądowych, czyli wyznaczanych przez sąd. Sposób ujęcia terminów dotyczących uzupełniania braków formalnych (także fiskalnych) jest niejednolity; niewątpliwie ustawowy jest termin przewidziany w art. 130 § 1 k.p.c. „(…) przewodniczący wzywa stronę, pod rygorem zwrócenia pisma, do poprawienia, uzupełnienia lub opłacenia go w terminie tygodniowym”) i termin przewidziany w art. 3986 § 1 k.p.c. („przewodniczący w sądzie drugiej instancji wzywa skarżącego do usunięcia braków w terminie tygodniowym pod rygorem odrzucenia skargi”). Niejednolite jest ujęcie przesłanki zastosowania rygorów nieuzupełnienia braków; w art. 130 § 2 k.p.c. jest mowa o bezskutecznym upływie 3 terminu, uzasadniającym zwrot pisma, a art. 3986 § 2 k.p.c. przewiduje odrzucenie skargi kasacyjnej „której braków nie usunięto w terminie”. Także skarga o stwierdzenie niezgodności prawomocnego orzeczenia z prawem podlega odrzuceniu, jeżeli strona nie usunęła jej braków „w terminie”. W wypadku apelacji (i odpowiednio, na podstawie art. 397 § 2 k.p.c., zażalenia) ustawa nie określa terminu, w którym należy usunąć braki, a jej odrzucenie następuje, jeżeli strona nie uzupełniła braków „w wyznaczonym terminie” (art. 370 i 373 k.p.c.). Podobna regulacja dotyczy sprzeciwu od wyroku zaocznego (art. 344 k.p.c.). Odrzucenie innych środków zaskarżenia, co do których ustawa nie określa terminu usunięcia braków, następuje w wyniku nieusunięcia braków „w terminie” (art. 47931a , art. 494 § 1 i 504 § 1 k.p.c.) albo „w wyznaczonym terminie” (art. 47958 § 1 k.p.c.). Zgodnie z utrwalonym i jednolitym orzecznictwem Sądu Najwyższego, wezwanie do uzupełnienia braków musi być precyzyjne i powinno zawierać dokładne oznaczenie braku formalnego i termin jego uzupełnienia oraz określać skutki nieusunięcia braku w terminie; nieprecyzyjne wezwanie do uzupełnienia braków formalnych pisma, w tym środka zaskarżenia, powoduje, że nie może nastąpić jego zwrot lub odrzucenie z powodu niewykonania wezwania (por. wyrok z dnia 30 stycznia 2008 r., III CSK 235/07, niepubl. oraz postanowienia z dnia 24 stycznia 2005 r., III UZ 20/04, OSNP 2005, nr 16, poz. 258, z dnia 12 stycznia 2006 r., II CZ 131/05, niepubl., z dnia 30 lipca 1998 r., III CZ 92/98, niepubl., z dnia 28 września 2011 r., I CZ 81/11, niepubl. i z dnia 28 maja 2013 r., V CZ 159/12, niepubl.). Stanowisko to odnosi się do wszystkich wezwań do usunięcia braków formalnych. Pomimo niejednolitego ujęcia terminów, w jakich ma nastąpić uzupełnienie braków, w orzecznictwie przyjmuje się zgodnie, że bez względu na rodzaj terminu, a więc nawet wtedy, gdy termin wynika z ustawy - powinien on zostać wskazany (oznaczony) w wezwaniu do usunięcia braku. Takie stanowisko, niekwestionowane w późniejszych judykatach, Sąd Najwyższy zajął m.in. w postanowieniach z dnia 13 lutego 1997 r., I CKN 1997 r. (niepubl.), z dnia 21 grudnia 1998 r., III CKN 935/98 (niepubl.) i z dnia 8 stycznia 2004 r., I CZ 154/03 (niepubl.). W ocenie 4 Sądu Najwyższego, także przy terminie o charakterze ustawowym, termin powinien być stronie wyznaczony przez wskazanie go w zarządzeniu przewodniczącego, jak i w wezwaniu skierowanym do strony w wykonaniu tego zarządzenia. Praktyka sądów powszechnych jest zgodna z tym stanowiskiem. Przedstawiony sposób rozumienia rozważanych wymagań odpowiada prawidłowemu założeniu, że wzgląd na ochronę praw stron wymaga takiego rozumienia przepisów, które nie powodują dla strony negatywnych skutków dalej idących , niż te, które wyraźnie wynikają z ustawy. Nieprecyzyjne zarządzenie o wezwaniu do usunięcia braków skargi kasacyjnej nie pozwalało na stwierdzenie, że braków jej nie usunięto w terminie, a to było równoznaczne z brakiem przesłanki odrzucenia skargi na podstawie art. 3986 § 2 k.p.c. Od profesjonalnego pełnomocnika można co prawda oczekiwać znajomości przepisów postępowania, w tym przepisu określającego ustawowy termin do dokonania czynności, jednak w rozważanym wypadku niespełnienie tego oczekiwania nie spotyka się z sankcją procesową. Z omówionych przyczyn zażalenie zostało uwzględnione, na podstawie art. 3941 § 3 w zw. z art. 39815 § 1 k.p.c.