Postanowienie III SW 10/03

Postanowienie z dnia 7 maja 2003 r. III SW 10/03 Statutowe powinności ogólnokrajowej reprezentatywnej organizacji związkowej wykonywane w związku z referendum w każdej sprawie o strate- gicznym znaczeniu dla Rzeczpospolitej Polskiej wypełniają wymagania z art. 48 ust. 1 pkt 3 lit. c ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o referendum ogólnokrajowym (Dz.U. Nr 57, poz. 507 ze zm.). Przewodniczący SSN Krystyna Bednarczyk, Sędziowie SN: Roman Kuczyński, Zbigniew Myszka (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 maja 2003 r. sprawy ze skargi Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Soli- darność” na uchwałę Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 28 kwietnia 2003 r. od- mawiającą wydania zaświadczenia o przysługiwaniu uprawnienia do udziału w kam- panii referendalnej w programach radiowych i telewizyjnych. u z n a ł skargę za zasadną. U z a s a d n i e n i e Państwowa Komisja Wyborcza uchwałą z dnia 28 kwietnia 2003 r. odmówiła Niezależnemu Samorządnemu Związkowi Zawodowemu „Solidarność” wydania za- świadczenia o przysługiwaniu uprawnienia do udziału w kampanii referendalnej w programach radiowych i telewizyjnych nadawców publicznych w formie audycji refe- rendalnych, twierdząc, iż cele statutowe określone w § 6 Statutu tego Związku, w tym wskazane we wniosku o wydanie zaświadczenia punkty 1, 2, 6 ,8 i 12, nie nawiązują do przedmiotu referendum w sprawie wyrażenia zgody na ratyfikację Traktatu doty- czącego przystąpienia Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej, co sprawia, że Związek ten nie jest podmiotem uprawnionym do udziału w kampanii referendalnej w programach radiowych i telewizyjnych nadawców publicznych, a jedynie może uczestniczyć w tej kampanii na ogólnych zasadach określonych w ustawie. 2 W skardze na tę uchwałę Związek Zawodowy „Solidarność” zarzucił Państwo- wej Komisji Wyborczej błędne przyjęcie, jakoby nie spełniał on wszystkich warunków określonych w art. 48 ust. 1 pkt 3 ustawy o referendum ogólnokrajowym. Tymcza- sem, w ocenie skarżącego, już lektura tekstu Traktatu akcesyjnego wskazuje, iż wśród kilkudziesięciu spraw będących jego przedmiotem, osobną grupę stanowią kwestie związane z polityką socjalną i zatrudnieniem. Również w tzw. Rozwiązaniach przejściowych dla Polski nie brak kwestii związanych z tradycyjnym przedmiotem zainteresowania związków zawodowych, w tym NSZZ „Solidarność”, dotyczących reprezentowania i obrony praw, interesów zawodowych i socjalnych pracowników. Prowadzenie tego rodzaju działalności skarżącego, związanej z przedmiotem refe- rendum, poświadczają dołączone do skargi odpisy stanowisk Komisji Krajowej tego Związku: nr 177/99 w sprawie integracji Polski z Unią Europejską z dnia 1 czerwca 1999 r. oraz nr 190/99 w sprawie swobodnego przepływu pracowników po rozsze- rzeniu UE z dnia 12 października 1999 r. Ponadto przedstawiciele skarżącego są członkami najwyższych władz Europejskiej Konfederacji Związków Zawodowych, będącej jedynym partnerem reprezentującym europejskich pracowników wobec in- stytucji Unii Europejskiej. Przedstawiciele skarżącego Związku biorą także udział w pracach Komitetu Łącznikowego do spraw współpracy z Komitetem Ekonomiczno- Społecznym Unii Europejskiej. Wszystko to wskazuje na niesłuszne uznanie przez Państwową Komisję Wyborczą, że statutowe cele działalności określone w § 6 Sta- tutu NSZZ „Solidarność” nie nawiązują do przedmiotu referendum, przeciwnie „zwią- zek taki wyraźnie istnieje”. W odpowiedzi na skargę Państwowa Komisja Wyborcza podtrzymała stanowi- sko zawarte w zaskarżonej uchwale, utrzymując, iż z treści Statutu skarżącego Związku nie wynikało, by działalność związana z przedmiotem referendum mieściła się w zakresie jego celów statutowych (art. 48 ust. 1 pkt 3 lit. c ustawy o referendum), z uwagi na „brak zapisu w statucie zadania związanego z przedmiotem referendum”. Przy definiowaniu pojęcia „przedmiot referendum” Państwowa Komisja Wyborcza dokonała analizy uchwały Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 17 kwietnia 2003 r. o zarządzeniu ogólnokrajowego referendum w sprawie wyrażenia zgody na ratyfika- cję Traktatu dotyczącego przystąpienia Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europej- skiej (Dz.U. Nr 66, poz. 613) „w kontekście przepisów ustawy, a w szczególności art. 20 ust. 2 w związku a art. 71 ust. 2. Zgodnie z tymi przepisami na karcie do głosowa- nia można zamieścić wyjaśnienie dotyczące przedmiotu referendum, którego treść 3 ustala organ zarządzający referendum. W myśl § 4 powołanej uchwały Sejmu przedmiotem referendum jest sprawa ratyfikacji wymienionego Traktatu z uwzględ- nieniem skutków głosowania na „Tak” i na „Nie”. Do tak zdefiniowanego przedmiotu referendum w żadnym zakresie nie nawiązują cele Związku wskazane w statucie” Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 48 ust. 1 pkt 3c ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o referendum ogólnokrajowym (Dz.U. Nr 57, poz. 507), za podmiot uprawniony do udziału w kam- panii referendalnej w programach radiowych i telewizyjnych może być uznane stowa- rzyszenie lub organizacja społeczna, która prowadzi działalność związaną z przed- miotem referendum, a działalność ta mieści się w zakresie jego celów statutowych. Sformułowaniu przez ustawodawcę tego wymagania istotnie brakuje precyzji, co wymaga interpretacyji Sądu Najwyższego. W ocenie składu rozpoznającego skargę, nie może podlegać kwestii, iż wypełnienie analizowanego wymagania powinno wyni- kać z takich celów statutowych stowarzyszenia lub organizacji społecznej, które umożliwiają im prowadzenie działalności w pełnym zakresie konstytucyjnej proble- matyki referendalnej dotyczącej przeprowadzania referendum ogólnokrajowego w sprawach o szczególnym znaczeniu dla Rzeczypospolitej Polskiej. Za takie strate- giczne kwestie publiczne wymagające przeprowadzenia referendum ogólnokrajowe- go (art. 125 Konstytucji) mogą być uznane sprawy związane z ratyfikacją przez Rzeczpospolitą Polską umowy międzynarodowej i jej wypowiedzenie, jeżeli umowa dotyczy: pokoju, sojuszy, układów politycznych lub układów wojskowych; wolności, praw lub obowiązków obywatelskich określonych w Konstytucji; członkostwa Rze- czypospolitej Polskiej w organizacji międzynarodowej, bądź znacznego obciążenia państwa pod względem finansowym (art. 89 ust. 1 pkt 1-4 Konstytucji), a ponadto przekazanie organizacji międzynarodowej lub organowi międzynarodowemu kom- petencji organów władzy państwowej w niektórych sprawach (art. 90 Konstytucji), wreszcie referendum zatwierdzające zmianę przepisów rozdziału I, II lub XII Konsty- tucji (art. 235 ust. 5 Konstytucji). Jeżeli w tego rodzaju strategicznych sprawach dla Rzeczypospolitej Polskiej zostanie zarządzone referendum ogólnokrajowe lub refe- rendum zatwierdzające zmianę Konstytucji, to status podmiotu uprawnionego do udziału w bezpłatnych programach radiowych i telewizyjnych w takich kampaniach referendalnych będzie przysługiwać między innymi stowarzyszeniom lub organiza- 4 cjom społecznym prowadzącym działalność związaną z przedmiotem tych akcji refe- rendalnych, która równocześnie mieści się w zakresie celów statutowych legitymują- cych te podmioty do podejmowania tego rodzaju działalności. Przekreśla to zasad- ność powoływania się przez Państwową Komisję Wyborczą na ograniczone odno- szenie pojęcia „przedmiot referendum”, użytego w art. 48 ust. 1 pkt 3c ustawy o re- ferendum, jedynie do analizy uchwały Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 17 kwietnia 2003 r. o zarządzeniu ogólnokrajowego referendum w sprawie wyrażenia zgody na ratyfikację Traktatu dotyczącego przystąpienia Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej. Nie ma uzasadnienia taka zawężająca interpretacja wymagań, abstrakcyjnie określonych w art. 48 ust. 1 pkt 3 c ustawy o referendum, aby stowa- rzyszenie lub organizacja społeczna, ubiegające się o status podmiotu uprawnionego do udziału w kampanii referendalnej w programach radiowych i telewizyjnych, mu- siały prowadzić statutową działalność w zakresie zarządzonego konkretnego ogól- nokrajowego referendum w sprawie akcesji do Unii Europejskiej. Wystarczy nato- miast, że prowadzona przez takie podmioty działalność związana jest z przedmiotem zarządzonego referendum, który jest realizowany (mieści się) w zakresie celów statutowych legitymujących stowarzyszenia lub organizacje społeczne do zajmowa- nia stanowisk w kwestiach o strategicznym znaczeniu dla Rzeczypospolitej Polskiej, jakie zostaną poddane każdej konstytucyjnej procedurze referendalnej. W rozpoznawanej sprawie nie może być sporu co do tego, że skarżący Zwią- zek Zawodowy „Solidarność” prowadzi działalność związaną z referendum akcesyj- nym do Unii Europejskiej, co wynika z okoliczności powszechnie znanych, a dodat- kowo potwierdza lektura dołączonych do skargi stanowisk organu władzy krajowej tego Związku. Wątpliwości w tym zakresie nie miała także Państwowa Komisja Wy- borcza, która odmowę wydania zaświadczenia o przysługiwaniu uprawnienia do udziału w kampanii referendalnej w programach radiowych i telewizyjnych nadawców publicznych w formie audycji referendalnych, uzasadniała inną okolicznością, utrzy- mując, iż cele statutowe określone w § 6 Statutu skarżącego Związku nie nawiązują do przedmiotu konkretnego referendum w sprawie wyrażenia zgody na ratyfikację Traktatu dotyczącego przystąpienia Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej. W ocenie Sądu Najwyższego takie stanowisko Państwowej Komisji Wyborczej jest chybiona, albowiem statutowa obrona i zabezpieczenie praw, godności i intere- sów pracowniczych członków związku - w zakresach określonych w pkt. 1-13 § 6 Statutu NSZZ „Solidarność - w wyraźny sposób pozwala na realizację celów statuto- 5 wych tego Związku także w związku z udziałem w sprawach o strategicznym zna- czeniu dla Rzeczypospolitej Polskiej, jakie zostaną poddane konstytucyjnym proce- durom referendalnym. Nie powinno zatem budzić wątpliwości, że statutowe powin- ności jednej z ogólnokrajowych reprezentatywnych organizacji związkowych w za- kresie zabezpieczenia praw pracowniczych, szerzenia demokracji, wpływania na kształtowanie polityki gospodarczej i społecznej, kształtowania aktywnej postawy działania dla dobra Ojczyzny, przeciwdziałania bezrobociu lub działania na rzecz osób niepełnosprawnych - podejmowane w związku z referendum w każdej sprawie o strategicznym znaczeniu dla Państwa - wypełniają wymaganie z art. 48 ust. 1 pkt 3 c ustawy o referendum. Za takim sposobem myślenia przemawia dodatkowo wy- mowa normatywna przepisów ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodo- wych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 854 ze zm.), zwłaszcza że jakiekol- wiek próby ograniczenia ustawowych i statutowych praw lub wolności związkowych pozostawałyby w sprzeczności z art. 59 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy na podstawie art. 49 ust. 7 ustawy o referendum uznał skargę na zasadną, co zobowiązuje Państwową Komisję Wyborczą do niezwłocznego wydania Niezależnemu Samorządnemu Związkowi Za- wodowemu „Solidarność” zaświadczenia, o którym mowa w art. 48 ust. 1 ustawy. ========================================