Sygn. akt IC 2177/16
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 1 lutego 2017 r.
Sąd Okręgowy w Świdnicy I Wydział Cywilny
w składzie:
Przewodniczący: SSO M. Wurm – Klag
Protokolant: Justyna Malczyk
po rozpoznaniu w dniu 1 lutego 2017 r. w Świdnicy
sprawy z powództwa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w W.
przeciwko M. W. (2)
o zapłatę
I. zasądza od pozwanej M. W. (2) na rzecz strony powodowej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w W. kwotę 86.792,11 zł (osiemdziesiąt sześć tysięcy siedemset dziewięćdziesiąt dwa złote jedenaście groszy) z ustawowymi odsetkami od dnia 10 listopada 2016 r. do dnia zapłaty z zastrzeżeniem ograniczenia odpowiedzialności pozwanej do nieruchomości objętej księgą wieczystą numer (...) prowadzoną przez Sąd Rejonowy w Świdnicy, V Wydział Ksiąg Wieczystych;
II. zasądza od pozwanej na rzecz strony powodowej kwotę 5.400 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego;
III. nakazuje pozwanej uiścić rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Świdnicy kwotę 4.340 zł tytułem nieuiszczonej opłaty od pozwu, od której strona powodowa była zwolniona.
Sygn. akt I C 2177/16
UZASADNIENIE
Strona powodowa Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. wniosła o zasądzenie od pozwanej M. W. (2) kwoty 86.792,11 zł z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu, tj. od 10 listopada 2016 r. do dnia zapłaty z ograniczeniem odpowiedzialności pozwanej do wartości nieruchomości położonej w (...), dla której Sąd Rejonowy w Świdnicy prowadzi księgę wieczystą (...).
Strona powodowa swoje żądanie uzasadniła tym, że pozwana została właścicielem nieruchomości położonej w (...) na podstawie dziedziczenia po zmarłej matce B. R.. Matka pozwanej prowadziła działalność gospodarczą i nie opłacała składek na ubezpieczenia społeczne: własne i zatrudnionych pracowników. Tytułem zabezpieczenia strona powodowa ustanowiła hipoteki na nieruchomości. Strona powodowa powołała się na przepis art. 24 ust. 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych zgodnie z którym, należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką nie ulegają przedawnieniu, jednakże po upływie terminu przedawnienia, należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę, liczonych do dnia przedawnienia. Sytuacja taka zachodzi w odniesieniu do wskazanych kwot w ustanowionych hipotekach. Warunkiem skutecznego dochodzenia zaspokojenia z nieruchomości obciążonej hipoteką jest uzyskanie przez wierzyciela hipotecznego tytułu wykonawczego przeciwko właścicielowi nieruchomości, zasądzającego od niego zabezpieczoną hipoteką wierzytelność. Strona powodowa powołała się również na przepis art. 74 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o księgach wieczystych i hipotece, zgodnie z którym, wierzyciel hipoteczny może dochodzić zaspokojenia z nieruchomości obciążonej hipoteką bez względu na ograniczenia odpowiedzialności dłużnika wynikające z prawa spadkowego.
Pozwana wniosła o oddalenie powództwa.
Swoje stanowisko uzasadniła tym, że nie uznaje roszczenia gdyż nie ma pieniędzy i nie stać jej na zapłacenie żądanej kwoty.
Sąd ustalił, co następuje:
Sąd Rejonowy w Świdnicy postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2008 r. stwierdził, że spadek po B. R. zmarłej dnia (...) w Ś. na podstawie ustawy nabyły córki – D. W., M. G. i M. R. po 1/3 części spadku każda z nich z dobrodziejstwem inwentarza.
(dowód: postanowienie Sądu Rejonowego w Świdnicy z 16.04.2008 r., k. 6)
Na podstawie umowy nr (...) z dnia 24 września 2010 r. o umorzeniu należności cywilnoprawnych pomiędzy Zakładem Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. (wierzycielem) a D. W. (dłużnikiem), umorzono dłużniczce D. W. należności wynikające z wpisu hipoteki na nieruchomości położonej w (...) (księga wieczysta nr (...)). Na tej samej podstawie umorzono należności przysługujące wierzycielowi od dłużniczki M. R..
(dowód: umowa nr (...) z 24.09.2010 r., k. 7 – 7v.; umowa nr (...) z 02.11.2010 r., k. 8 – 8v.)
Strona powodowa pismem z dnia 15 marca 2016 r. wezwała pozwaną – jako dłużnika rzeczowego – do zapłaty zadłużenia obejmującego nie opłacone przez B. R. składki na ubezpieczenie społeczne w wysokości 86.792,11 zł. Zaległości we wskazanej kwocie są zabezpieczone wpisem hipoteki przymusowej w księdze wieczystej nr (...), prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Świdnicy. Strona powodowa wskazała, że wierzyciel hipoteczny może dochodzić zaspokojenia zadłużenia z nieruchomości obciążonej hipoteką. Strona powodowa jednocześnie podała, że na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Świdnicy z dnia 16 kwietnia 2008 r. (sygn. akt I Ns 184/08) pozwana nabyła spadek w udziale 1/3 części wraz z dobrodziejstwem inwentarza i tym samym stała się współwłaścicielką ww. nieruchomości, a w konsekwencji dłużnikiem rzeczowym (hipotecznym). Strona powodowa przypomniała również, że pozwana była wzywana do zapłaty pismami z dnia 11 maja 2010 r. i z 24 stycznia 2011 r.
(dowód: pismo strony powodowej z 15.03.2016 r., k. 3 – 4 wraz z potwierdzeniem odbioru, k. 5 – 5v.)
Strona powodowa zabezpieczyła wierzytelność służącą mu względem pozwanej hipoteką przymusową na nieruchomości położonej w O., dla której Sąd Rejonowy w Świdnicy V Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą o nr (...).
(dowód: wydruk aktualnej treści księgi wieczystej (...), k. 9 -10)
Sąd zważył, co następuje:
Powództwo należało uwzględnić w całości.
Pozwana jest współwłaścicielem nieruchomości położonej w O. w udziale wynoszącym 1/3. Dla nieruchomości tej Sąd Rejonowy w Świdnicy V Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą (...). Nieruchomość ta obciążona jest hipotekami ustanowionymi na rzecz strony powodowej jako zabezpieczenie należności dłużnika B. R. z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne w ramach prowadzonej przez dłużnika działalności gospodarczej. W wyniku dziedziczenia pozwana jest aktualnym dłużnikiem rzeczowym strony powodowej.
W niniejszej sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych określił rozmiar zadłużenia pozwanej na kwotę 86.792,11 zł. Pozwana znała wysokość zadłużenia, otrzymała wezwanie do zapłaty z wyliczonymi odsetkami i pozew. Proces cywilny jest kontradyktoryjny, a samo ogólne zaprzeczenie wszystkim twierdzeniom pozwu jest niewystarczające dla wykazania niepoprawności wyliczeń wskazanych w pozwie. Pozwana nie zakwestionowała rozmiaru tej należności, chociaż została ona określona przez stronę powodową już w wezwaniu z 15 marca 2016 r., które doręczono pozwanej 21 marca 2016 r.
Zgodnie z przepisami ustawy o księgach wieczystych i hipotece w brzmieniu sprzed nowelizacji tej ustawy, która weszła w życie dnia 20 lutego 2011 r., w granicach przewidzianych w odrębnych przepisach hipoteka zwykła (a takie ustanowione zostały na nieruchomości pozwanej) zabezpieczała także roszczenia o odsetki nieprzedawnione oraz o przyznane koszty postępowania (art. 69 ukwh). Orzecznictwo sądowe dotyczące stosowania oraz rozumienia powołanego przepisu jakie ukształtowało się w okresie obowiązywania ustawy o księgach wieczystych i hipotece przed nowelizacją z 2009 r. jednolicie i zgodnie przyjmowało, że art. 69 ustawy o księgach wieczystych i hipotece zakreśla granice zabezpieczenia odsetek, z tym że zabezpieczenie hipoteczne obejmuje tylko odsetki zwłoki i nie dotyczy odsetek kapitałowych. Te zaś są hipotecznie zabezpieczone (objęte hipoteką) tylko wtedy, gdy zostały ujawnione we wpisie. Oznacza to, że hipoteka, o jaką idzie w sprawie zabezpiecza wierzytelność pieniężną z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz należności uboczne, jak stanowi art. 69 ukwh w brzmieniu sprzed 20 lutego 2011 r. Zgodnie z art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 26 czerwca 2009 r. o zmianie ustawy o księgach wieczystych i hipotece oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2009 r. Nr 131, poz. 1075) do hipotek zwykłych powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, tj. ustawy o księgach wieczystych i hipotece, w dotychczasowym brzmieniu (z wyjątkiem art. 76 ust. 1 i 4 tej ustawy, które stosuje się w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą). Przedmiotem sprawy niniejszej są hipoteki zwykłe, gdyż hipoteka przymusowa wpisana na podstawie dokumentu ustalającego wierzytelność podlegającą zabezpieczeniu w sposób ostateczny jest hipoteką przymusową zwykłą (por. art. 109 ust. 1 ukwh w brzmieniu sprzed 2011 r.).
Od 1 stycznia 2003 r. art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych uzyskał brzmienie: „Nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia”. Zmiana stanu prawnego polega na tym, że ma zastosowanie w odniesieniu do tych składek, które w dniu 1 stycznia 2003 r. nie uległy przedawnieniu, a zabezpieczone były już w tym dniu hipoteką, która była wpisana wcześniej. W efekcie po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.
Z treści przepisu art. 24 ustawy systemowej wynika, że różnicuje on instytucję przedawnienia zobowiązań składkowych, w zależności od zabezpieczenia ich hipoteką ustanowioną na nieruchomości. Mianowicie, w przypadku jej ustanowienia, należności składkowe nigdy nie ulegają przedawnieniu. Z chwilą ustanowienia takiej hipoteki następuje wyłączenie możliwości przedawnienia zobowiązań składkowych, a to oznacza, że będą one mogły być egzekwowane przez nieograniczony czas.
Strona powodowa zabezpieczyła wierzytelność służącą jej względem pozwanej na jej udziale wynoszącym 1/3 części nieruchomości położonej w O., dla której Sąd Rejonowy w Świdnicy V Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą (...).
Wygaśnięcie zobowiązania nie nastąpi, jeżeli należności z tytułu składek są zabezpieczone hipoteką lub zastawem. W takim przypadku, zgodnie z art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z dnia 13 października 1998 r. (tekst jednolity – Dz. U. z 2016 r. poz. 963 z późn. zm.), po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być nadal egzekwowane, ale ograniczenie polega na tym, że egzekucja jest dopuszczalna jedynie z przedmiotu hipoteki lub zastawu i tylko do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.
Zgodnie z art. 319 k.p.c., jeżeli pozwany ponosi odpowiedzialnośćz określonych przedmiotów majątkowych albo do wysokości ich wartości, sąd może, nie wymieniając tych przedmiotów ani ich wartości, uwzględnić powództwo zastrzegając pozwanemu prawo do powołania się w toku postępowania egzekucyjnego na ograniczenie odpowiedzialności. Przez „odpowiedzialnośćz określonych przedmiotów majątkowych” należy rozumieć odpowiedzialność prawnorzeczową w przeciwieństwie do odpowiedzialności osobistej polegającej na odpowiedzialności całym swoim majątkiem. Z powyższego przepisu wynika ograniczenie odpowiedzialności pozwanej do wartości jej udziału w nieruchomości objętej księgą wieczystą nr (...). W przypadku obciążenia nieruchomości hipoteką, dłużnik rzeczowy ponosi odpowiedzialność tylko z nieruchomości obciążonej hipoteką.
Reasumując, pozwana odpowiada wobec strony powodowej jako dłużnik rzeczowy, w zakresie zabezpieczenia hipotecznego przedmiotowego długu. Wierzyciel ma prawo egzekwować z obciążonej hipotecznie nieruchomości nie tylko należność główną lecz także odsetki zwykłe o oznaczonej wysokości. Zobowiązania składkowe nie uległy przedawnieniu z uwagi na ich zabezpieczenie hipoteką wpisaną do księgi wieczystej nieruchomości, będącej niegdyś własnością B. R.. W odniesieniu do wierzytelności o odsetki zwykłe wymóg oznaczenia wierzytelności hipotecznej jest spełniony, gdy w chwili wpisu hipoteki do księgi wieczystej znane są podstawowe elementy prawne tej wierzytelności, tj. wysokość świadczenia głównego, stopa procentowa i termin spełnienia świadczenia.
Stosownie do przepisu art. 481§1 k.c. wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, jeżeli dłużnik opóźnił się ze spełnieniem świadczenia. O takim opóźnieniu można mówić, gdy dłużnik nie spełnia świadczenia w terminie, w którym stało się ono wymagalne, także wówczas, gdy kwestionuje istnienie lub wysokość świadczenia. Pozew został wniesiony w dniu 10 listopada 2016 r. Pismem z dnia 15 marca 2016 r. strona powodowa wzywała pozwaną do zapłaty. Wezwanie to pozwana odebrała 21 marca 2016 r. Powództwo okazało się zasadne w zakresie całej dochodzonej kwoty oraz odsetek, których żądano od daty wniesienia pozwu, co miało miejsce 10 listopada 2016 r. (koperta, w której nadano pozew, k. 12).
Tym się kierując orzeczono jak w punkcie I sentencji wyroku.
Zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu z art. 98 k.p.c., kosztami zastępstwa procesowego strony powodowej należało obciążyć pozwaną, co znalazło wyraz w punkcie II sentencji wyroku. Koszty zastępstwa procesowego zostały ustalone na podstawie §2 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804 z późn. zm.).
Zgodnie z art. 114 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity – Dz. U. z 2016 r. poz. 963 z późn. zm.), w zakresie prowadzonej działalności określonej w ustawie Zakład nie ponosi opłat skarbowych i sądowych. Przepis ten warunkuje zatem uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych od tego, czy rozpoznawana przez sąd sprawa należy do zakresu prowadzonej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych działalności określonej w ustawie. Jednym z elementów tej działalności jest pobór składek ubezpieczeniowych. Prowadzi to do wniosku, że w rozpoznawanej sprawie – z uwagi na jej przedmiot mieszczący się w zakresie określonym w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych – strona powodowa korzysta z ustawowego zwolnienia od opłat sądowych, o jakim mowa w art. 114 ust. 4. Artykuł 83 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych z dnia 28 lipca 2005 r. (tekst jednolity – Dz. U. z 2016 r. poz. 623 z późn. zm.) stanowi, że w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie sąd orzeka o poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa wydatkach, stosując odpowiednio przepisy art. 113. Natomiast art. 113 ust. 1 powyższej ustawy stanowi, że kosztami sądowymi, których strona nie miała obowiązku uiścić lub których nie miał obowiązku uiścić kurator albo prokurator, sąd w orzeczeniu kończącym sprawę w instancji obciąży przeciwnika, jeżeli istnieją do tego podstawy, przy odpowiednim zastosowaniu zasad obowiązujących przy zwrocie kosztów procesu. Strona powodowa była ustawowo zwolniona i nie miała obowiązku uiszczenia opłaty od pozwu. Opłata ta w tej sprawie wynosiła 4.340 zł. Strona powodowa wygrała postępowanie, a zatem należało obciążyć pozwaną powyższą kwotą tytułem należnej opłaty od pozwu, od której strona powodowa była zwolniona.