Art. 40. Przywrócenie własności nieruchomości

1. Na wniosek Kościoła i jego osób prawnych wszczyna się postępowanie w przedmiocie przywrócenia im własności upaństwowionych nieruchomości lub ich części, niepozostających w ich władaniu, o których mowa w art. 39 ust. 1 pkt 1, bez względu na podstawę prawną i tryb upaństwowienia, z wyłączeniem nieruchomości wywłaszczonych po 1945 r., za które odszkodowanie zostało podjęte.

2. Jeżeli przywrócenie kościelnym osobom prawnym własności nieruchomości wymienionych w ust. 1 lub ich części nie jest możliwe, przedmiotem postępowania jest:

1) przyznanie odpowiedniej nieruchomości zamiennej;

2) przyznanie odszkodowania ustalonego według przepisów o wywłaszczaniu nieruchomości - w razie niemożności przyznania nieruchomości, o której mowa w pkt 1.

3. Przedmiotem postępowania może być również przekazanie własności nieruchomości lub ich części w celu przywrócenia w nich sprawowania kultu religijnego lub działalności kościelnych osób prawnych w zakresie, o którym mowa w art. 13 i 23.

4. Regulacja nie może naruszać:

1) przepisów ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. poz. 17, z późn. zm.);

2) praw nabytych przez osoby trzecie, w szczególności przez inne kościoły i związki wyznaniowe.

5. Majątek nieruchomy, przekazany na własność gminie w trybie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. poz. 191, z późn. zm.), podlega postępowaniu, o którym mowa w ust. 1-4.

Komentarz do Art. 40.

Przepis określa tryb postępowania w sprawie przywrócenia Kościołowi i jego osobom prawnym własności określonych nieruchomości lub ich części. Postępowanie wszczyna się na wniosek Kościoła albo jego osoby prawnej. Dotyczy ono nieruchomości upaństwowionych, które nie pozostają we władaniu uprawnionych, wskazanych w art. 39 ust. 1 pkt 1, niezależnie od podstawy prawnej i trybu ich upaństwowienia. Wyłączone są nieruchomości wywłaszczone, jeżeli odszkodowanie zostało podjęte.

Jeżeli zwrot nieruchomości nie jest możliwy, postępowanie może doprowadzić do przyznania odpowiedniej nieruchomości zamiennej. Gdy także to rozwiązanie nie może zostać zastosowane, przyznaje się odszkodowanie ustalone według przepisów o wywłaszczaniu nieruchomości. Postępowanie może obejmować również przekazanie własności nieruchomości lub jej części w celu przywrócenia sprawowania kultu religijnego albo działalności kościelnych osób prawnych w zakresie wskazanym w art. 13 i 23.

Regulacja podlega ograniczeniom. Nie może naruszać przepisów dotyczących przejęcia na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej ani praw nabytych przez osoby trzecie, w szczególności przez inne kościoły i związki wyznaniowe. Zakres postępowania obejmuje także majątek nieruchomy przekazany na własność gminie w określonym trybie. Przepis przewiduje więc kilka możliwych form uregulowania sytuacji majątkowej, z pierwszeństwem dla przywrócenia własności, a następnie dla nieruchomości zamiennej lub odszkodowania.

Komentarz ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.

Tekst przepisu: akt uchwalony przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, Dziennik Ustaw z 2023 r. poz. 1874.Indeks rzeczowy, tytuł redakcyjny i interpretacja przepisu: Kancelarium.

Art. 39.Art. 41.