Art. 109. Dochodzenie stanu majątkowego i odmowa zwolnienia od kosztów

1. Sąd może zarządzić stosowne dochodzenie, jeżeli na podstawie okoliczności sprawy lub oświadczeń strony przeciwnej powziął wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony domagającej się zwolnienia od kosztów sądowych lub z niego korzystającej.

2. Sąd odmawia zwolnienia od kosztów sądowych stronie w razie oczywistej bezzasadności dochodzonego roszczenia lub obrony praw.

Komentarz do Art. 109.

Przepis określa dwie sytuacje, w których sąd może podjąć działania dotyczące zwolnienia od kosztów sądowych. Pierwsza dotyczy weryfikacji rzeczywistego stanu majątkowego strony. Jeżeli na podstawie okoliczności sprawy albo oświadczeń strony przeciwnej sąd poweźmie wątpliwości co do tego stanu, może zarządzić „stosowne dochodzenie”. Uprawnienie to odnosi się zarówno do strony, która dopiero domaga się zwolnienia od kosztów sądowych, jak i do strony, która już z takiego zwolnienia korzysta.

Znaczenie ust. 1 polega na tym, że samo oświadczenie strony lub dotychczasowe okoliczności sprawy nie wyłączają możliwości sprawdzenia jej sytuacji majątkowej. Warunkiem podjęcia takiego działania są jednak powzięte przez sąd wątpliwości, wynikające z okoliczności sprawy lub z oświadczeń strony przeciwnej.

Druga sytuacja została uregulowana w ust. 2. Sąd odmawia zwolnienia od kosztów sądowych, jeżeli dochodzone roszczenie albo obrona praw są „oczywiście bezzasadne”. Przepis wiąże więc odmowę nie z każdą oceną roszczenia lub obrony, lecz z ich oczywistą bezzasadnością. W praktyce regulacja wyznacza dwa odrębne kryteria działania sądu: weryfikację majątku strony w razie uzasadnionych wątpliwości oraz ocenę zasadności dochodzonego roszczenia lub obrony. Sygnalizuje również, że zwolnienie od kosztów sądowych może być związane zarówno z sytuacją majątkową strony, jak i z charakterem sprawy.

Komentarz ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.

Tekst przepisu: akt wydany przez SEJM, Dziennik Ustaw z 2005 r. poz. 1398.Indeks rzeczowy, tytuł redakcyjny i interpretacja przepisu: Kancelarium.

Art. 108.Art. 110.