Art. 108. k.c. Pełnomocnik jako druga strona czynności prawnej

Pełnomocnik nie może być drugą stroną czynności prawnej, której dokonywa w imieniu mocodawcy, chyba że co innego wynika z treści pełnomocnictwa albo że ze względu na treść czynności prawnej wyłączona jest możliwość naruszenia interesów mocodawcy. Przepis ten stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy pełnomocnik reprezentuje obie strony.

Komentarz do Art. 108. kc

Art. 108 Kodeksu cywilnego jest kluczowym przepisem regulującym kwestie związane z pełnomocnictwem, a w szczególności z konfliktem interesów, który może wystąpić, gdy pełnomocnik działa w imieniu mocodawcy. Przepis ten stanowi, że pełnomocnik nie może być drugą stroną czynności prawnej, której dokonuje w imieniu mocodawcy, chyba że co innego wynika z treści pełnomocnictwa albo że ze względu na treść czynności prawnej wyłączona jest możliwość naruszenia interesów mocodawcy. Przepis ten stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy pełnomocnik reprezentuje obie strony.

Komentarz:

Zakaz samokontraktu: Podstawowa zasada wynikająca z art. 108 Kodeksu cywilnego to zakaz tzw. samokontraktu, czyli sytuacji, w której pełnomocnik dokonuje czynności prawnej z samym sobą w imieniu mocodawcy. Zakaz ten ma na celu ochronę interesów mocodawcy przed potencjalnym konfliktem interesów, który mógłby prowadzić do nadużyć ze strony pełnomocnika.
Wyjątki od zakazu:
- Treść pełnomocnictwa: Zakaz samokontraktu może być uchylony, jeżeli pełnomocnictwo wyraźnie przewiduje taką możliwość. Oznacza to, że mocodawca, świadomy potencjalnych ryzyk, może wyrazić zgodę na to, aby pełnomocnik działał jako druga strona czynności prawnej.
- Brak możliwości naruszenia interesów mocodawcy: Drugi wyjątek dotyczy sytuacji, w której ze względu na treść czynności prawnej wyłączona jest możliwość naruszenia interesów mocodawcy. Przykładem może być sytuacja, w której pełnomocnik dokonuje czynności prawnej, która jest obiektywnie korzystna dla mocodawcy i nie ma ryzyka, że pełnomocnik będzie działał na swoją korzyść kosztem mocodawcy.
Reprezentacja obu stron: Przepis art. 108 stosuje się odpowiednio również w sytuacji, gdy pełnomocnik reprezentuje obie strony czynności prawnej. Oznacza to, że pełnomocnik nie może jednocześnie działać w imieniu dwóch stron tej samej czynności prawnej, chyba że spełnione są warunki określone w wyjątkach od zakazu samokontraktu.
Praktyczne zastosowanie: W praktyce, aby uniknąć naruszenia art. 108 Kodeksu cywilnego, pełnomocnictwa często zawierają klauzule wyłączające zakaz samokontraktu lub precyzujące sytuacje, w których pełnomocnik może działać jako druga strona czynności prawnej. Ważne jest, aby mocodawca był świadomy ryzyk związanych z takimi klauzulami i aby pełnomocnik działał zawsze w najlepszym interesie mocodawcy.
Konsekwencje naruszenia: Naruszenie zakazu wynikającego z art. 108 Kodeksu cywilnego może prowadzić do nieważności czynności prawnej dokonanej przez pełnomocnika. W związku z tym, zarówno pełnomocnicy, jak i mocodawcy powinni zachować szczególną ostrożność przy formułowaniu i wykonywaniu pełnomocnictw.

Podsumowując, art. 108 Kodeksu cywilnego stanowi ważny mechanizm ochrony interesów mocodawcy przed potencjalnym konfliktem interesów ze strony pełnomocnika. Przepis ten wprowadza zakaz samokontraktu, ale jednocześnie przewiduje wyjątki, które pozwalają na elastyczne dostosowanie pełnomocnictwa do specyficznych potrzeb i okoliczności.

Komentarz ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.

Tekst przepisu: akt uchwalony przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, Dziennik Ustaw z 2026 r. poz. 795.Indeks rzeczowy, tytuł redakcyjny i interpretacja przepisu: Kancelarium.

czynność prawna

treść pełnomocnictwa

przepis stosuje

Art. 107. kc Art. 109. kc